Hittudományi Folyóirat 19. (1908)
Dr. Adalbertus Breznay: Castigatio modernismi seu modernismus statera sanctuarii expensus
CASTIGATIO MODERNISMI SEU MODERN. STATERA SANCT. EXPENSUS. 453 parasse, idest Ecclesiam et fidem in tota quasi sua compage concussisse.1 Ad alteram hanc haeresum classem, intensivae exten- sivaeque malitiae magnitudine insignem, primis Ecclesiae saeculis gnosticismum, arianismum, pelagianismum, medio aevo, liaeresibus, sed non haereticis, utcunque vacuo, motus illos populares valdensium, albigensium, catharorum atque aliarum eiusdem furfuris sectarum clanculum serpentium et pacem Ecclesiae et civitatis perturbantium,2 recentiori vere tempore protestantismum3 atque cum eo placitorum affi- nitate consequentiarumque vinculis copulatas ex una parte iansenismi, gallicanismi, febronianismi, josephinismi, ex altera parte philesophismi, illuminatismi et omnium specierum rationalismi aberrationes pertinuisse atque rationalismum adhucdum pertinere, inter omnes historiae ecclesiasticae gnaros nemo est qui nesciat.4 1 »Igitur, inquit S. Hieronymus de arianismo loquens, scintilla statim ut apparuerit, exstingvenda est, et fermentum a massae vicinia semovendum, secandae putridae carnes, et scabiosum animal a caulis ovium repellendum, ne tota domus, massa, corpus et pecora, ardeat, corrumpatur, putrescat, intereat. Arius in Alexandria una scintilla fuit ; sed quoniam non statim oppressa est, totum orbem eius flamma populata est.« Commentar, in epist. ad Galat, lib. 3. cap. 1. Opp. ed. a Migne. Paris, 1866. T. 7. coi. 430. c. 2 Dr. Rapaics Raym., Egyetemes egyháztörténet. Eger, 1881. T. 2. p. 347. ss. 3 J. Perrone e S. J. in suis Praelectionibus De virtutibus fidei, spei et charitatis. Ratisb. 1865. p. 173. prop. 3. thesim statuit : »Haereseon omnium pessimam esse protestantismum«, utique spec- tato obiecto materiali. 4 Praeclarae omnino et utilissimae habentur de haeresibus omnium aetatum generatim et singillatim observationes in Rohrbacher, Histoire universelle de l’église catholique. Paris, 1904. T. 16. p. 64— 209. sub titulo : »Programme du cours d’histoire ecclésiastique«, in quo quoad indolem, ortum, progressum et influxum haeresum auctor (doctissmus Févre) sequentia principia velut totidem lumina statuit: I. L’hérésie n’est pas une négation pure et simple, et conserve une partié de la verité. II. Mais les conséquences logiques entrainent la ruine entiére du christianisme. III. L’hérésie nait et se développe en raison des circonstanees générales, et est moins le fait d’un hőmmé que de tendances de l’ésprit humain en tel temps et en telles régions.- Protestantismus.