KOZÁKY ISTVÁN: A HALÁLTÁNCOK TÖRTÉNETE II. / Bibliotheca Humanitatis Historica - A Magyar Nemzeti Múzeum művelődéstörténeti kiadványai 5. (Budapest, 1944)
IV. Das Vadomori
- 179 — Falle der Vadomorigedichte ein wirklich so lebendiges und allgemein beliebtes Kunstwerk, eine so populäre und allgemein verständliche Kunstform, wie der Totentanz, entstehen hätte können. Es erschien im „Kritischen Jahresbericht über die Fortschritte der romanischen Philologie" 1 i. J. 1897 eine bibliographisch sehr wichtige Abhandlung (S. 43—63) von L. Traube über die „Lateinische Litteratur im Mittelalter" , in welcher auf S. 62 (Anm. 255) auf zwei Fassungen der Vadomorigedichte aufmerksam gemacht wird, von denen die eine den Namen des Dominikaners Lambert von Lüttich führt. Diesen Text hat dann F. W. E. Roth in dem VI. Band der „Romanischen Forschungen" (Erlangen 1891) veröffentlicht ; es ist die bekannte Darmstädter Vadomorifassung, über welche wir ja noch eingehender sprechen möchten. F. W. E. Roth veröffentlicht in dem genannten VI. Bd. der „Romanischen Forschungen" (S. 19—16) vor allem eine Abhandlung mit dem Titel „Lateinische Gedichte des XII —XIV. Jahrhunderts" , u. zw. ebenfall aus Darmstädter Handschriften mitgeteilt (1887). Hier steht als sechstes Stück (S. 13—16) ein Ständegedicht die Missbräuche der Zeit behandelnd : aus dem Darmstädter Cod. Nd. 810, fol. 96—97 (samt Deutschordenstatuten saec. XIV. von einer Hand des XIV. Jahrhunderts geschrieben in Darmstadt) : Anfang „Viri fratres servi dei Non vos turbent verba mei ..." 246 Verse. Schluss „Ad quam nos perducat, Qui sine fine vivit et regnat. Amen." In demselben VI. Band der „Romanischen Forschungen" folgt dann S. 17—56 auch eine zweite Quellenschrift von F. W. E. Roth unter dem Titel „Mittheilungen zur Literatur des Mittellateins" , gleichsam aus Darmstädter Handschriften. Es wird hier unter Cod. Nr. 23. Quart, saec. XV. Pap. als drittes Stück und mit dem Titel „Incipit doctrine beali Bernhardi de contemptu mundi" das mitgeteilte Gedicht „Cartula nostra . . . dilecte " verzeichnet. 2 Weiter zeichnet Roth a. a. O. S. 19 auf, dass in der Hschr. Nr. 675. 4". Pap. und Perg. saec. XV. als zweites Stück ein Ständegedicht steht, mit dem Titel „De statu clericali". 3 Auch eine sehr interessante Lebensraddarstellung ist in der Darmstädter Hschr. Nr. 755. Perg. 4°, saec. XIV. fol. 395v—398v zu finden mit dem Anfang „Incipit vita hominis versificata", „Nascitur omnis homo rudis, infans, exul, egenus . . ." etc., und dem Schluss „Si quis furetur hunc librum, mortificetur, Explicit vita hominis, deo gratias". Roth teilt dann in diesem VI. Bande der „Romanischen Forschungen" noch zwei Darmstädter Vadomorifassungen mit. In dem Darmstädter Kodex Nr. 815. 4°. Perg. saec. XII—XIV. aus St. Jakob in Lüttich, aus mehreren Handschriften zusammengefügt, steht als zweites Stück nach einem „compoti libellus" ein astrologisches Prognosticon, welches als Anlage VI. von F. W. E. Roth in dem VI. Bd. der „Romanischen Forschungen" S. 40 — 41 veröffentlicht wurde. Die darauf folgenden Verse hat Roth in den Romanischen Forschungen i. J. 1888 S. 20 mitgeteilt. Weiter bringt hier die Handschrift ein „medicinair" und endlich auf einem Papier auf dem Rückdeckel der Handschrift aufgeklebt steht ein Vadomori, das Roth im VI. Bd. der „Romanischen Forschungen" S. 41—42 ebenfalls mitteilt. Dies ist aber nicht das sog. Lambertus-Vadomori I Die astrologische Vorhersage : Ab anno presenti incarnalionis domini nostri Jhesu Christi, qui est millesimus centesimus septuagesimus nonus usque in annos septem mense Septembri sole existente in libra erit, si dominus voluerit, conventio omnium pla1 Hg. von Karl Vollmöller. PI. Bd. 1891-1894, 2. Hälfte. Erlangen, Fr. Junge. 2 Vgl. auch Rom. Forsch. VI. S. 18, Darmstadt Ms. 3223. 3 Anf. „Collacionis gracia nunc pertracturus aliqua de statu clericali" . . . etc. 3. Anlage bei Roth, S. 32 ff. netarum in libra et cauda dracoms. Ibidem mirabiha non mutabilium mutationis significantia. Sequetur enim terre motus mirabilis et destruet loca consueta perditionis per Saturnum et Martern manentes in signis aeris, et erit mortalitas et infirmitas. Ostendet etiam eadem coniunctio ventum validum, denigrantem aerem, et obscurum reddentem, venenis infectum et in vento vox terribilis, destruet corda hominum et a regionibus arenosis sablonem aeeipiet, et arenis civitates proximas cooperiet in planitie sitas, et primo civitates orientis Mechern et Babiloniam et omnes civitates proximas arenosis locis. Nulla quidem evadent, que arenis et terra non operiatur. Signa autem huius rei hec precedent. Erit in eodem anno, antequam planete convenient, in libra eclypsis solis, qua totum corpus illius obscurabitur, et in oppositione precedenti luna tota patietur eclypsin, et erit eclypsis solis ignei coloris et deformis, ostendens maiorum futurum bellum cum effusione saguinis prope fluvium orientis et similiter in terra occidentis et cadet dubietas et ignorantia inter Judeos et Sarracenos. donec relinquant penitus synagogas et mahumerias suas et eorum facta iussu dei anullabuntur. Unde nobis notum sit, ut quando exlypsin videritis, cum omnibus vestris a terra exatis (I). lila dies Julii, que tercia prevenit idus, egre lucis erit, et opertum sidere sydus. Lunaris sexta subeunte hora diei tercia solaris languescet pars faciei. Eclypsis quia moram per solam protrahat horam. Nachträglich wurde in diese Handschrift das Vadomori eingeklebt : Vado mori, quod morte quidem nil cerlius hora Nil incertius est huic, ego vado mori. Vado (mori), quid amem, quod semper spondeo amarum Cuius inanis amor cui amo vado moti. Vado mori, videat quo currat quisque superstes Cursor habet mecum dicere vado mori. Vado mori presens transactis equiparando, Sed non transivi, Iranseo vado moti. Vado mori misero substantia dura beato Grata mori sequitur vivere vado mori. Vado mori cinis in cinerem tandem rediturus Ordine, quo cepi, desino vado mori. Vado mori sectans alios sectandus et ipse, Ultimus aut primus non ero, vado mori. Vado mori papa, quod me papare diu mors Non sinit, os cogit claudere, vado mori. Vado mori rex sum, quid honor quid gloria mundi ? Est via mors hominis regia, vado mori. Vado mori presul, baculum, sandalia, milram Nolens sive volens desero, vado mori. Vado mori miles belli certamine victor, Mortem non didici vincere vado mori. Vado mori pugil hic pugiles doctus superare • Sed mortem nequeo vincere, vado mori. Vado mori magnus mundi moriturus amore Nunc spretus possum dicere vado mori. Vado mori medicus pocio vado mori. (Da muss ein Druckfehler dazwischengekommen sein !) Vado mori logicus alios concludere novi Conclusit breviter mors michi vado mori. Vado mori iuvenis quod nil valet ulla iuventus De nece protegere non queo, vado mori. Vado mori senior, nam finis temporis instat Jamque patet mortis ianua, vado mori. Vado mori dives, aurum vel copia rerum Nullum respectum dant michi, vado mori. Vado mori iudex quod iam plures reprehendi Judicium mortis horreo vado mori. Vado mori prineeps mortem non effugit unquam Nec causa nec regum menia vado mori. Vado mori pauper nil mecum defero mundo Contentus mundus transeo, vado mori. Vado mori non me retinet viciosa voluptas Nec luxus anget vivere vado mori. Vado mori genitus de sanguine nobiliori Nec genus indutias dat michi vado mori. Vado mori puleer visu mors ipsa decori Nec forme nescit parcere vado mori. Vado mori sapiens sed nec sapientia novit Mortis cautelas fallere vado mori.