KOZÁKY ISTVÁN: A HALÁLTÁNCOK TÖRTÉNETE I. / Bibliotheca Humanitatis Historica - A Magyar Nemzeti Múzeum művelődéstörténeti kiadványai 1. (Budapest, 1936)

ZWEITER TEIL. Entstehungsgeschichte der Grundmotive des Totentanzes

Plastisch und dramatisch ist die Darstel­lung der Höllenfahrt Christi vom hl. Augusti­nus. 1 Der „princeps mortis" ist hier auch Herr der Hölle und die Teufel sind seine Diener. Dagegen ist wieder der Teufel „carnifex". Auch „Tartarus", „die Hölle" wird personifiziert und spricht den „princeps mortis" als ihren „Herrn und Gebieter" an : „(Christus) occidit mortem, mors mortis exstitit" . . . „Dominus noster Je­sus Christus illum tenebrarum et mortis princi­pem colligavit, legiones illius perturbavit ; por­tarum inferni vectes ferreos confregit, omnes ju­stos, qui originali peccato obstricti tenebantur ab­solvit." Als die leuchtende, sonnige Gestalt Christi in der Unterwelt erscheint, sprechen die Teufel : „Nullus hic vivus intravit, nemo carnifices terruit, nunquam huic coenolento loco et nigra semper caligine caecato jucundum lumen apparuit". „Die Hölle" spricht zum „princeps mortis": „Tar­tari ad suum principem apostrophe", also „die Teufel" sprechen : „Mundus ille qui nobis sub­ditus fuit, semperque nostris usibus mortis tri­buta persolvit, nunquam nobis talem (wie Chri­stus) misit, . . . Quis ergo iste est, qui sic intre­pidus nostras fines ingreditur ; et non solum nostra supplicia non veretur, insuper et alios de vinculis nostris absolvit ? An forte ipse est ille de quo princeps noster paulo ante dicebat quod per ejus mortem totius mundi acciperet potestatem ?" 0 princeps noster hicne est ille, de cujus tibi semper futura morte plaude­bas?" Nunquam hic ita superbierant mor­tui, nec aliquando sic potuerunt laeti esse cap­tivi". „0 princeps noster, illas tuas divitias, quas primum acquisieras per paradisi amissionem, nunc perdidisti per crucem ..." „Praevidere non poteras, quia versorem regni tui in mortem sine reatu aliquo perducebas ?" Hierauf wird der Heiland von den Heiligen begrüsst : „Subito innumerabiles sanctorum populi qui tenebantur in morte captivi, Salvatoris sui genibus obvo­luti, lacrimabili eum obsecratione deposcunt, di­centes : Advenisti, Redemtor mundi .... etc. etc. „Vita veniente mors moritur, nec tortor in­stat, nec percussor." Für das Verständnis des mittelalterlichen Be­griffes von dem seelischen und körperlichen Tod ist die Auslegung der Stelle Matth. 8, 28-32 vom Abt Rupert von grosser Bedeutung. Diese Stelle lautet : (28) „et cum venisset (Jesus) trans fretum in regionem Gerasenorum, occur­rerunt ei duo habentes daemonia, de monu­mentis exeuntes, saevi nimis, ita ut nemo pos­set transire per viam illam. (29) Et ecce clama­verunt, dicentes : „Quid nobis, et tibi, Iesu fili Dei ? Venisti hue ante tempus torquere nos ?" (30) Erat autem non longe ab illis grex multo­rum porcorum pascens. (31) Daemones autem rogabant eum, dicentes : Si eiieis nos hinc, mitte nos in gregem porcorum. (32) Et ait illis : Ite. At illi exeuntes abierunt in porcos, et ecce im­1 Migne patr. lat. XXXV111. saec. 1V-V. Anni 387­430. Sp. 2059—2061. Paris 1861 ; Sermo CLX. 3. petu abiit totus grex per praeeeps in mare : et mortui sunt in aquis". Zwei von Teufeln be­sessene Menschen, die in den Grabmälern woh­nen, kommen hier dem Heiland entgegen. Nach Rupert sind diese zwei Teufel „die zwei Tode" der Menschheit, von deren Herrschaft Christus die Menschheit befreien wollte. Sie laufen ihm schon vor seinem Kreuztod entgegen. „Die zwei Dämonen" sind „der körperliche Tod" und der Teufel, „der seelische Tod". Beide wohnen in Gräbern, weil wir durch den körperlichen Tod in Gräbern werden wohnen müssen. Beide sind wilde Dämonen. „Der seelische. Tod" hat über Christus keine Macht. Aber der „körperliche Tod" lässt „niemanden unbehelligt an sich vorüberziehen". Wer hatte jemals seinen Weg fortsetzen können, wenn der Tod, der körper­liche Tod ihm den Weg vertrat ? Ruperti Ab­batis Tuitiensis Comment, in Matth. Lib. VII. 2 „Hujus expositio mysterii jam ab ipso ineipienda est exordio praesentis lectionis. Igitur veniente Do­mino in regionem Gerasenorum, occurrerunt duo ha­bentes daemonia de monumentis exeuntes, saevi ni­mis : quia, cum venissent in hujus vitae incolatum, ad debellandum principem hujus mundi diabolum, duae mortes generis humani, duce ipso peccati et mortis principe, adversus eum cucurrerunt. Quaenam duae illae mortes sunt ? Videlicet, una mors corpo­rum, et una mors animarum, contra quas erat illi dimicandum. Unde et bene illi duo et saevi nimis, et de monumentis exisse vel in monumentis habi­tasse dicuntur : quia videlicet, et mors animarum saeva nimis est, et per mortem corporum in monu­mentorum habitationem devenimus. Et illa quidem mors, quae est animarum, occurrens nihil contra eum praevaluit, quemadmodum ipse dicit : „Venit enim princeps mundi hujus et in me non habet quid­quam" (Joan. XIV). Porro ilia mors, quae est cor­porum, ad tempus illi praevalere permissa est, ut suseipiens vel admittens nostram simplam, evacuerat duplam. Quid autem verius eo, quod ait, „saevi ni­mis, ita ut nemo posset transire per viam illam ?" Quis enim ex omni genere humano saevitiam mor­tis intactus evasit ? „Omnes in Adam peccave­runt", ait Apostolus, „et omnes in Adam morientur" (Rom. V). Ubi peccavit Adam, protinus et ipse morte animae mortuus est ; et nos in ipso mortui sumus ; et ubi dictum est ei, „Quia pulvis es et in pulverem reverteris" (Gen. III.) et ipse morti corporis, et cum illo nos addicti sumus. Vere igitur per viam illam nullus transire poterat, quia qui mortem non videret et animam suam erueret de manu inferi, nullus erat. Sed venit iste, in quo nihil juris ulla mors habuit : et quia per unam, videlicet corporis mortem, injuria facta est illi, jure sub illo mors utraque oeeubuit, non sine magno tormento prineipii utriusque mortis et satellitum ejus, quas cum illo foras misit, sicut enim descensus ejus ad inferos populo sanctorum desiderabilis ita legionibus daemonum gravis fuit et intolerabilis. Dicebant ergo : „Quid nobis, et tibi, Iesu fili Dei ? Venisti hue ante tempus torquere nos ?" Tempus illud, quo se torquendos esse noverunt, ul­timum erit judicium, quando princeps eorum cum ipsis, et ipsi cum principe suo, videntibus cunctis, ut in Job scriptum est, praeeipitabuntur in ignem aeternum (Job. XIV.). 3 Migne PP. lat. CLXV111. saec. Xll. Sp. 1473.

Next

/
Oldalképek
Tartalom