Notitia hungáriae novae historico geographica (Budapest, 2012)
Vas vármegye
MEMBRUM II. POLITICUM 327 cruoris sui satur, immane, quam tumultuabatur; hinc Turda Acheronta1 movebat; domi novarum rerum studiis subrui incipiebant omnia. At vero arduum isthoc, et plenum aleae munus, adeo non expavit Christophorus, ut visus etiam [p. 123.] sit, eo alacrius partibus suis defungi, quo plures ingruebant harpyiae, quae caput iuxta et corpus Regni, non iam laceratum ibant; sed perditum. Ergo perpetua ei cum Zriniis, et qui horum fuere similes, cum consiliorum, tum copiarum fuit consociatio.2 Quibus3 rebus meritus ab optimo Leopoldo est, uti in ordinem baronum regni, magistri Pincernarum axiomate ornatus, ac demum in Supremum Castriferrei Comitem cooptaretur. Adhuc recens fuit Adami memoria, cum Franciscus, in his, quos cognomines fuisse retulimus, IV.,4 tenuibus primum rerum gerendarum initiis coepit inclarescere. Et crevit omnino insitus ille ardor, quem ab illustris suae gentis indole traxerat, cum a Leopoldo M. in consiliariis, tum et baronibus regni, honorifico pincernarum magistri titulo anno MDCXCIII. census est. Enim vero campum sibi gemina dignatione adperiri ratus, ubi de rege, et patria, praeclare mereri posset, id unum egit, quemadmodum utrisque curam fidemque eo adpro- baret studiosius, quo erant tempora, civium integerrimorum, longe omnium indigen- tissima. Ac profecit5 sane eousque apud incomparabilem regem, uti anno MDCXCVI. Regnorum Croa[p. 124.]tiae,b Dalmatiae, atque Sclavoniae Banus salutaretur. Eo fatis concedente Franciscus huius nominis V. ei surrogatus in baronatu est: deditque eadem illa tempestate, qua Carolus VI. fratri Iosepho I. ad regni gubernacula succedebat, praeclara sui documenta, quam bene regi non minus cuperet, quam patriae, tot retroactorum annorum civili bello, an irrequiete convulsae. Nam cum anno MDCCXIII. pincernarum magistri honores adiisset, comitia, quae post populum anno MDCCXII. peste liberatum, concelebrabatur, quaeque anno, qui sequutus est MDCCXV, exibant in eo adhuc magistratu superasse, ad decretorum calcem legitur. Quod vero altero Caroli VI. comitio, vacabat idem ille baronatus, indicio est morte interceptum Franciscum, ad fplu- res7 abiisse, quod ante annum MDCCXXIII. accidisse oportuit. §. XXVIII. Adamum secundum nunc commemorasse fas est. Virum, si quem in tota gente Batthyaniana, alium, dignum oppido, qui Hungáriáé fastis inseratur. Accessit ad publicos in regno magistratus post primos [p. 125.] virilis aetatis annos: nescio, an ducta iam tunc Comitis Theodori Althei a Stratmann, Aulae Cancellarii filia, Eleonora. Gliscentibus8 scilicet in utraque Hungária male quietarum rerum studiis, titulo supremi ulterioris trans Danubium regionis capitanei, suo quodam merito insignitus est: praefuitque ei magistratui difficillimis sane temporibus, cum non Hungáriáé modo pleraque columina nutarent; sed totius orbis Christiani caput, ad occasum vocari videretur. Turea ab orco excitus, in Tökölio non tam praesidium quaerebat, quam rerum Christianarum convellanda- rum occasionem. Diu is, in hos scopulos adacta republica, provinciam, quae sibi mandata fuit, mascule defensabat, et nunc consiliis, labentibus rebus succurrebat: nunc opem 1 corr. ex Acchoranta; cf. Verg. Aen. VII. 312. flectere si nequeo superos, Acheronta movebo 2 corr. ex consociatio 3 corr. ex civibus 4 corr. ex W. 5 corr. ex praefecit 6 verbum Croatiae in p. 124. erronee ex integro descriptum 7 fortasse pulveres seu manes 8 corr. ex gliscente (in ordinem baronum cooptatur:) (Franciscus IV:) (a rege banus renunciatur:) (Franciscus V.) (Adamus II.:) (fit supremus capitaneus:)
