Fabó András: Monumenta evangelicorum Aug. Conf. in Hungaria historica III.
II. Comitatus liptoviensis - Pars gene ralis
quorundam censuum, per praefatos exponentes parochos, memorato archidiacono et canonico praefatae ecclesiae metropolitanae strigo- niensis annuatim, ut idem praetenderet, solvendorum, non spirituale forum, sed seculare judicium concernentium, in tui praesentiam fuissent citati, convenissentque in causam, in qua tu etiam procedere, et exinde ad instantiam praefati Joannis Chermendy eosdem exponentes aggravare et damnificare niteris et velles, in derogamen jurium eorum exponentium manifestum. Et quia causae, seculare judicium concernentes, non in praesentia aliquorum judicum spiritualium, sed in curia nostra regia, coram judicibus regni nostri Hungáriáé ordinariis, verti soleant et judicari; pro eo fidelitati tuae harum serie firmiter praecipientes committimus et mandamus, quatenus acceptis praesentibus causam praescriptam inter partes easdem coram te, ut dicitur, motam et vertentem, in eodem, in quo nunc est statu, absque omni gravamine et difficultate aliquali ipsorum exponentium, in curiam nostram regiam, nostram scilicet in personalem praesentiam, ad terminum competentem, per literas tuas, partibus ipsis praefigendum, mature revidendam et fine debito terminandam, transmittere modis omnibus velis et debeas. Quae si non seculare, sed spirituale judicium concernere agnita fuerit, rursum eadem indecisa in tui praesentiam remittetur, per te fine debito terminanda. Secus non facturus, praesentibus perlectis, exhibentibus restitutis. Datum in possessione Alsaz, in profesto b. Barbarae virginis, anno domini millesimo quingentesimo octuagesimo quarto. Rudolphus II.“ Ab hac aetate evangelicos summa in ecclesia abundasse pace in hoc comitatu, est certissimum. Lege publica regni eadem mox confirmata fuit. Initio etenim seculi septimi et decimi dominus magnificus Stephanus Illésházy, exul in Polonia per regem Rudolphum revocatus, ille pacificator felix inter regem et dominum Bocskay exstitit, qui fideliter cum archiduce Matthig eo studia perduxit, ut non solum arma deponerent, sed et honesta pace firmata, religionem etiam evangelicam in exercitio publico omnibus liberam, pactis pro- nunciaverint. Eodem comitatus hujus supremo comite auctore, anno 1608. libertas illa in leges regni relata hoc augmentum accepit : „quaelibet religio suae professionis superiores seu superintendentes habeat“, in qua libertate, a coronando rege Matthia imploranda, multum laborare debuit, propter resistentem petitis talibus nuntium
