Fabó András: Monumenta evangelicorum Aug. Conf. in Hungaria historica III.
II. Comitatus liptoviensis - Pars gene ralis
51 apostolicum cardinalem Meltin. Mors anno 1609. Illésházy patris optimi praeripuit complementum eorum, quae conceperat; comes Georgius Thurzo palatinus anno 1610. tandem perfecit in synodo solnensi, ad quam decem comitatus evocaverat. Liptovienses dominos Benedictum Pongrácz et Michaelem Okolicsányi, cum reverendis Christophoro Mazurkio teutoliptschensi pastore et venerabilis fraternitatis seniore, ac Martino Mokoschino teplensi, cum plena facultate agendi eo expediverant atque subordinationis ecclesiae novas leges, per eosdem confirmatas, acceptabant. Ad normam jurisdictionis ecclesiae evangelicae componendo actus suos felix perdurabat ecclesia ultra dimidium seculum, vim omnem repellentibus statibus ad vigorem regni legum, quas studiose protegebant praesertim successor praefati domini Illésházy, Casparus, ea conditione in filium adoptatus, ut ejurata romano-catholica, evangelicam retineat. Hic comitatus liptoviensis, trenchiniensis, arvensis supremus comes, sacrae caesareae majestatis consiliarius et aurei velleris eques, ad annum mortis, qui fuit anno 1648., quantum profuerit et hujus comitatus ecclesiis, in comitiis regni, in foris domique, debita meritis laude dicere non sufficimus. Id tacuisse injustum esset, quod venerabilem fraternitatem liptoviensem magni habuerit, unde anno 1633. et 1641. ad nuptias liberorum suorum gratiose invitatos ejus deputatos trenchiniensi in arce, in concursu magnatum, laute habuit, convocationibus fratrum interfuit, verbo ecclesiam et scholam nutritius quidquid licuit in commoda contulit. Filius major natu, Gabriel, partem dominii Likava comiti domino Stephano Tököly in pignore consignabat; minor, Georgius, adhuc vivente patre, romano-catholica sacra secutus, supremus comes comitatus hujus renunciatus fuit, fortunas tamen ecclesiarum nostrarum vel propter comitem Tököly, vicecomitem Petrum Pongrácz aliosque auctoritate potentes praenobiles turbare palam non est ausus *), quanquam fatendum est, evangelicos posthaec pauciora mala perpessos fuisse, nisi hic per jesuitas quosdam ex nobilitate ad suam deduxisset religionem, ut mox descriptos inferius memorabimus. Anno 1671. inchoata nostrorum in exercitio turbatio fere per seculum diversis temporibus *) In actis diaetae anni 1681. querulabantur romauo-catholici : ,,religio catholica adeo adtenuata est, ut in comitatu liptoviensi nonnisi duae catholicorum, illorum autem 46. reperiantur ecclesiae.“ De jure, quo utebantur nostri anno 1670. loqui ita placuit. 4*
