Leo Santifaller: Ergänzungsband 2/2. Festschrift zur Feier des 200 jährigen Bestandes des HHStA 2 Bände (1951)
V. Rechts-, Verfassungs- und Wirtschaftsgeschichte - 58. Josef Prader (Brixen): Die Gerichtsbarkeit des Brixner Domkapitels
176 Prader, Die Exkommunikation. Obwohl die Exkommunikation nach dem Tridentinum (Sess. XXV, cap. 3 de ref.) ,,a nemine prorsus praeterquam ab episcopo“ verhängt werden konnte, so hatte doch nach den Statuten von 1622 auch der Dekan dieses Recht. Es ist aber kein Fall bekannt, daß diese Zensur nach dem Tridentinum einmal vom Dekan verhängt worden wäre. Das Interdikt. Wenn die Statuten dem Dekan das Recht gaben, das Interdikt zu verhängen, so ist damit niemals das Lokalinterdikt gemeint, da solches eine territoriale Jurisdiktion voraussetzt und nicht bloß über einen bestimmten Personenkreis. Das Personalinterdikt wurde öfters angewendet, besonders das Interdikt ab ingressu in ecclesiam x). Die privatio beneficii. Die privatio beneficii ist eine sehr schwere Strafe, welche auf administrativem Wege nicht verhängt werden konnte. Sofern aber die Strafe als poena 1. s. angedroht ist, kann sie selbst bei eigentlichen Benefizien und nicht bloß bei Manualbenefizien auf administrativem Wege verhängt werden * 2). Da das DK zur Führung eines streng gerichtlichen Strafprozesses nicht kompetent war, hat es die Strafe der privatio beneficii, welche in den Statuten als ipso iure eintretend angedroht war, öfter angewendet 3). Es mußte aber immer ein Inquisitionsverfahren vorausgehen. x) Prot. Cap. IV, 131 (1549): Die Kapläne ad omnes Sanctos werden ab ingressu in ecclesiam interdiziert. Prot. Cap. V b, 646. Ebenso zwei Chorherren des Kollegiatkapitels. Prot. Cap. Via, 418, 420 (1582) „Chorherr Donatius Foetius interdictus ab ingressu in ecclesiam. Er will sich mit dem Beichtvater rekonzüieren.“ Nachdem er die Beichte abgelegt hat, kann er wieder „ecclesiam visitieren.“ 2) Hinschius, KR, V, S. 577, n. 6; Hollweck, S. 157, n. 3; Berardi, Commentaria, I, S. 430. 3) Prot. Cap. IV, 51 (1546). Chorherren werden zur Residenz aufgefordert „sub comminatione privationis canonicatus et praebendae.“ Prot. Cap. V a, 139’ (1568). „Beneficiatus Leopold Stoll privatus officio et beneficio propter incontinentiam et incorrigibilitatem.“ Prot. Cap. V a, 427 (1569). Der Pfarrvikar von Brixen wird vom DK ermahnt, „ut famulam suam, quam penes se habet, uti suspectam personam amoveat.“ Weil er sich nicht fügt, wird er vom DK unter Androhung der privatio beneficii aufgefordert, zu resignieren. Prot. Cap. VT b, 408, 448, 452, 455, 460, 474 (1583). Der Pfarrvikar Schärlinger von St. Lorenzen „cum multis filiis et multis debitis et haeresi suspectus“ wird vom DK ab officio suspendiert und da er sich nicht bessert „privatus parochia“. Prot. Cap. V b, 500 f. Beneficiatus Nicolaus Stoll „a Decano privatus officio“. Bischof Kardinal Madruzzi legt beim DK Fürsprache ein um Nachlaß der Strafe. Prot. Cap. VI a, 208, 210 (1582). Über den Chorherrn Donatius Foetius wird wegen seiner Vergehen folgende Sentenz gefällt: „Soll er Herr Donat noch ad proximum diem veneris in Verhaft bleiben, doch wegen einer Ursach soll er der Keichen entledigt und oben in einer Kammer verschlossen werden. Und wenn er alsdann ledig gelassen wird, soll er die Schmachwort, so er über ein ehrwürdiges Kapitl hat ausgesprochn in capitulo in praesentia testium priviert sein, mit seinem Beichtvater soll er sich reconcilieren, danach erst ecclesiam wieder visitieren.“ Prot. Cap. VI, 700 und DKA, Lade 106, n. 23 (1590). Das DK führt einen Prozeß gegen den Benefiziaten Balthasar Groß, „propter furtum inquisitus et processatus et per sententiam privatus officio“. Prot. Cap. VI, 992 (1591). Georg Glantschnig erhält das Benefizium II Sti Laurentii „vacans per privationem cappellani Seb. Oberhofer“. DKA, Lade 106, n. 23 (1610). „Beneficiatus Balthasar Schönfelder incarceratus propter delicta carnis. Post efractum carcerem fugit. Capitulum processum in contumaciam rei confessi pro concluso