Ciszterci rendi katolikus gimnázium, Baja, 1883

70 et universa re in natura et genere cognita causam undique firmaret et animos delectatione sibi applicaret. Varia semper formatur oratio. neque sine omni ostentatione: hilaritatem, risum movet, frangit adversariutn, impedit, elevat, deterret, refutat odiososque res, quas argumentis diluere non possit, ioeo pisuque dissolvit. Ita, ut quum perfeeta disponendi ratio et praeelara partium varietas peritos, sermonis elegantia et urbanitas et sales et facetiae et suavissimus ubique periodorum numerus ceteros omnes coneiliarent. Exordium est plénum dignitatis, est accuratum, est aptum verbis, modestia commendans: vestibula aditusque ad causam facit illustres. Maximé familiare ductum est ab adiunctis rei, loci ac temporis, ut pro Coelio a temporis festi insolentia; pro Milone a persona adversariorum, Pompeii et iudicii forma insolenti; pro rege Deiotaro ab angustiis loci, ubi habita oratio est. Ducitur e simplici rei expositione pro Ligario ; suspensi auditorum animi praeparantur in Verrem I.; ex abrupto celeberrimum illud I. Catilinariae, quo orator ex imis visceribus pertm-batus summa offensione extra se raptus repentino ictu perceilit quasi auditores. Iam quo nihil videtur praestabilius, dicendo tenere hominum coetus, mentes allicere, voluntates impellere, quo velit, unde autem velit deducere: neminem, nisi Ciceronem sumum tractandorum aniinorum artificem

1) diceinus. Non Quintius defensus, aut Lic. Archias eum magnuin oratorem faciunt: sed, ut plures bonos proeliatores bella, quam pax ferunt,

2) ubi ipse odio raptus iudicum animos eodem replere vei commiserationem in summo rei discrimine movere intendit; ubi omnia ad laudem et vituperationem confert: praestat sine aemulo. Clementiam pro Marcello, pro Sulla, pro utroque Roscio pro Rabirio, indignationem in Vatinium concitat; praereptus odio fertur in Verrem, Catilinam, Clodium, Pisonem et Tuberonem ; laudes in Pompeium, Milonem, Fonteium et Caesarem amplificantur uberrimae. In peroratione potissimum incredibile qualem vim semper reposuerit, qúi ardere ipse videretur et plangore et omnium lacrimis fórum compleret. Satis sit uti exemplis pro Milone, Sulla et Rabirio perorationum. Quapropter, si plures eandem causam egissent, Ciceroni ultima actio relinqui solebat. Benevolentia vero quum conciliaretur, tali aniinorum peritia et arte utitur, qua sola ferme nonnumquam causas, ut Sullae, prospere ageret. Quid de sennone dicam illius, qui — ipso fatente

3) — ieiunas mulmultiplicis et aequabiliter in omnia genera fusae orationis aures invenerit easque primus ad huius generis dicendi audiendi incredibilia studia converterit; qui numero et periodis integritati et ubertati sermonis summám stili perfectionem imposuerit; qui rebus et personis, gravitati et hilaritati, concitatis affectibus accomodata oratione parva summissé, modica i) Quint. X. 1. 85. — 2) Dialóg. 37. — 3) Cic. Orat. 30.