Forgó András (szerk.): Az 1712. évi pozsonyi diéta egy ciszterci szerzetes szemével - A Veszprém Megyei Levéltár kiadványai 32. (Pannonhalma-Veszprém, 2013)

Hermann Engelbert atyának, a főtisztelendő Flórián velehradi apát úr teljhatalmú követének feljegyezései és megfigyelései a Pozsonyban tartott magyarországi országgyűlésről, továbbá VI. Károly úr 1812. évi koronázásáról (Szemelvények) Fordította Hajdú Vera, Hende Fanni és Szádoczki Bálint. Magyarázó jegyzetekkel ellátta Forgó András

Acta et observata <IV>

adeo, ut quisquis colonorum sibi nummulos quosdam acquisiverit, eos mox impendat in emptionem Nobilitatis. Nec sane sine faenore, nam hoc pacto sortitur diversas exemptiones et praerogativas ampliores quam alias ullibi terrarum. Imo talis Nobilitatus rusticus, e vilissima sua conditione elevatur, plerumque in tantum intumescit, ut neque Regi neque legi parendum existimet.

Accedit, quod dein liberi ex ejusmodi nobilibus nati, ut plurimum in otio et inertia educentur, ex quo evenit, quod degenerent in homines ad praedas, irruptiones, seditiones et rebelliones proclivissimos, [p. 18.] quod suo maximo malo et damno provinciae finitimae nullo non tempore experiuntur. Neque hoc mirum videri debet, nam cum ad consequendam in Regno isthoc Nobilitatem, vix aliud requiratur, quam ut vel nullius sit subditus, vel saltem e dominica potestate sit dimissus, habeatque eas facultates, ut taxam pro diplomate Nobilitatis exolvere queat, hinc plerumque evenit, ut ejusmodi subjecta nobilitentur, quae sicuti nec unicam nobilis sanquinis guttam in corpore, ita neque vestigium virtutis Nobilitaris in animo gerunt.

Demum certum est, quod in natione ista plures numerentur nobiles, quam mechanici, plures vinorum potatores, quam vinearum cultores, plures frugum depastores, quam laboratores, quod quam Regnis ac provinciis sit exitiosum et perniciosum, nemo est, qui non videat.

Serventur igitur genuinae Nobilitati suae praerogativae, privilegia ac jura illabata, gaudeatque avita sua exemptione, ast econtra ad mechaniam vel rus relegetur ea, quam sors et natura ipsa ad hoc delegit. Nec ordini nobili adscribatur alius, quam quem praestantes animi dotes et excella virtus supra vulgus sublimavit.

Ad vicesimum sextum respondet veritas. Gravamen istud veritate quidem niti, non tamen sufficere ad ciendos motus seditiosos in Regno, et bellum contra Regem. Secus enim residuae provinciae longe majores reperirent causas pessima quaeque [p. 19.] contra Principem suum moliendi. Quae tamen, dum gens Hungara armis excutere nititur, sese patientia tuetur, nimirum omnem potestatem a Deo esse, recognoscendo.

Ad vicesimum septimum respondet veritas. Errare illos, qui existimant Judaeos postponendos, vel in causa contemnandos ex hoc solo, quod Judaei sint. Cum tamen justitia oculis orbata respicere haud debeat personas, sed absque delectu personarum suum cuique reddere.b Et quinam sunt isti, qui Haebreos manutenent prae Hungaris, nisi ipsimet Hungari? Quos novi illos apprime defensare et in latifundiis suis multiplicare, haud dubie ex causa, quod eosdem saepius et cum majore faenore tondere soleant, quam suas cornutas oves.

b „Justitia est constans et perpetua voluntas jus suum cuique tribuendi." (Institutiones Justiniani, Lib I., Tit 1.).

187