Détshy Mihály nyolcvanadik születésnapjára tanulmányok (Művészettörténet - műemlékvédelem 11. Országos Műemlékvédelmi Hivatal, 2002)

Mikó Árpád: Magnus Gruber: Tractus Danubii (1531). Egy forrás nyomában

At si Lincii pontem transgressus in septentrionali ripa descenderis, conspicies Mauthausen,''

1

" haud longe Greinum.

220 Infra hoc oppidum est in Danubio navigantibus locus oppido periculosus, quem incolae den I 47r I Struben vocant. Steina

221 et Kremsa,

222 oppida duo pulchra, inter se maxime vicina. Vienna inclyta Austriae metropolis a Solymano Tsacco Turcarum caesare obsessa anno salutis MDXXIX. olim Pataviensis fuit diocesis, nunc proprium retinet episcopum.

223 Turris insignis pulchritudinis, miraeque altitudinis adiuncta est templo Sancti Stephani. Flaviana a veteribus dicta. Distat autem a Cremsa itinere unius diei. 2 Loca celebriora infra Viennam in ripa Danubii meridionali A Vienna ad sextum lapidera in mon-| 47v | te editiore arx et natura et opère munita conspicitur, cui nomen Hainburg,

221 quam olim Mathias rex Hungáriáé maximo laboré, ingentique suorum clade vix tandem occupavit. Quinque hinc milliaribus munitissima est arx [ab] Hungaris Ovar,

2

'

2

'' [a] Germanis Aldenburg "' dicta. Hanc Solymanus Turca ea tempestate, qua ad Viennam obsidendam properabat, per proditionem a trecentis Moravis, quis

227 custodia arcis mandata fuit, accepit. Verum horum prefectus in exercitu Moravorum tandem ob tarn atrox facinus qua-1 48r | drisectus poenas sui sceleris dignas persoluit. Paulo supra arcem Ovar influit in Danubium Leyta

228 fluvius, in cuius ripa est oppidulum Brugk,

22

" hoc item tempore obsidionis Viennae Turca per deditionem invaserat, situmque est in Austriae et Hungarie confinibus. Fluvius vero Leyta oritur supra Novam Civitatem'

3

" nobilem ac munitissimam Austriae urbem, in qua Maximiliani Caesaris sepulchrum, haec a Vienna octo milliaribus distat. Porro inter Viennam et Novam Civitatem sunt thermae ab exteris longe lateque decantalae, quibus Baden nomen.

2,1 I 48v I Caeterum Rabnicus

2

'

2 et Arabo

233 amnes in Danubium decurrunt supra Jaurinum'

31 sedem episcopalem, civitas item et arx proximo Turcarum adventu exusta distat vero Jaurinum a Vienna recto itinere miliaribus sedecim, ab arce Ovar quincjue. A Jaurino ad secundum lapidem meridiem versus in monte prealto est opulentissima I Iungariae abbalia, dicta raons Sancti Martini

21

' a Sancto Stephano Hungarie rege condita, annuis proventibus episcopatui Jauriensi minime cedit. Longum nimis sit et tediosum | 49r | enumerate ex ordine pagos duodecim miliarbus inter Jaurinum et Strigionium '" sitos. Strigonium sedes est archiepiscopalis, quod in presentia est in manibus regis Poloniae et Georgii ducis Saxoniae,

237 arbitrorum electorum inter Ferdinandum regem et Joannem comitem Zepusiensem, vaivodam

2,3 quondam Transsylvaniáé,

239 arx magnifïca et munita. Oppidulum autem in valle situm moenibus circundatum Turcarum flamma absorpsit. In arce Strigoniensi ad sinistral!) | 49v | ecclesiae cathedralis sacellum marmore, auro, argento ornatissimum conspicitur,

21

" cum hac inscriptione: Thomas Bakocz de Erdeud Cardinalis Stregoniensis,

2

" patriarcha Constantinopolitanus almae dei genitrici extruxit Anno MDVII. 12 Parvo intervalle) ab arce ad ripam Danubii vivarium est amoenum et amplum in ambitu fere duo miliaria complectens, in quo varia ferarum genera conclusa tenentur. 1 Quod si descenderis infra Strigonium ad lapident unum alque alterum in monte opère maximo I 50r I excelsum videre est arcem Vissegradiensem,

2

" [a] Germanis Plintenburg

21, vocatam, in ea consuevit summa cura custodiri sacra corona, qua reges Hungáriáé ex more coronantur, quam de coelo lapsam Hungari sibi firmiter persuadent.

2

"' Porro in radice fere montis a Mathia Corvino rege invictissimo, qui et orientis et occidentis caesares bello fatigavit, magnificenlissima, amplissima et vere regia domus condita est, de cuius amoenissimo situ, magnificentia, ornatu silere melius (ut Salustius de Carthagine inquit) puto, quam pauca dicere.

217 Ex domo praefata paululum si ascen-| 50v | deris per gradum lapideum latum iuxta et altum oculis tuis cernitur hortus pensilis lapidibus stratus, in quo vario et multiplici ordine liliae latissimis ramis conspiciuntur, in medio horti fonticulus est affabre factus, ex cuius cannalibus aqua leni susurro desilit. Verum ad latus huius paradisi sacellum extructum est admodum elegáns, hoc in loco reges Hungáriáé, quando eos cepit rerum ac hominum satietas aestivare ac oblectare sese consucverunl. Turcarum furor domum hanc ob nimiam pulchritudinem intactam et inviolatam reliquil.