Détshy Mihály nyolcvanadik születésnapjára tanulmányok (Művészettörténet - műemlékvédelem 11. Országos Műemlékvédelmi Hivatal, 2002)

Mikó Árpád: Magnus Gruber: Tractus Danubii (1531). Egy forrás nyomában

Buda regis Hungáriáé sedes ab arce Vissogradiensi distal quinque milliaribus, | 5Ír | oppidum ipsum circunquaque in monte situm Turcae exusserunt. Ab arce vero regia manus abstinuerunt, ante cuius ingressum in columna extitit Herculis ex aere summo artificio fusa imago, cum hac

248 inseriptione: Divinus Hercules monstrorum domitor, haec ante palatium Turcicum a Joanne Hoberdancz, oratore Ferdinandi, Constantinopoli visa est.

249 Caeterum, si ab arce Budensi paululum progressus fueris prope coenobium Sancti Pauli,'"' reperies vivarium omnis fere generis feras continens longe amoenius ac spatiosius Strigoniensi, in cuius ingressu palatium | 51 v | est plane regium. Hungari locum hunc Negk vocant.

2

'

1 Progrediendo meridiem versus tribus miliaribus a Buda locus est, quem Hungari Sas Hallom,'

2 id est centum colles a multitudine collium dicunt, quos referunt comportatos ab Attilae exercitu. Inde ad miliaria quinque est Alba Regalis,

2

' oppidum non adeo magnum, sed munituin, in quo reges Hungáriáé electi inungi, coronari item et sepeliri soient. Adhoc ad quintum lapidem longius procedendo ad Austrum est Vesprivium

2

'

4 sedes episcopalis, a quo oppido ad duo milliaria lacus Balatonicus

2

" conspicitur, qui protenditur | 52r | in longitudine ad miliaria quattuordeeim, in lacu sita est Thian abbacia, arx munita.

2 " Verum ad Budam regrediar, illic multae sunt thermae, in distantia duorum eubitorum duo fontes, alter aquam habens calidisshnam, frigidissimam alter. Rotae molares aqua calida circumaguntur. Tolna

2

'

7 civitas egregia subiecta praeposito Albcnsi, decern et quattuor milliaribus sita est a Buda, a Turcis combusta. Batha

258 oppidum compleclitur abbatiam opulentam, illic in Danubium delluit fluvius Sarvisus.

2

'" Mohacz

2

"" a Batha abest spatio duorum | 52v | miliarium, oppidulum hoc nobilitatum est anno MDXXVI. infoelici Ludouici Hungáriáé regis

2

"' casu, haud secus ac Cannae Apuliae vicus caede Romanorum.

2

"

2 Infra Mohacz ad tercium fere lapidem vicus est ingens, qui ab Ilungaris Drasat

2

"

1 dicitur eo, quod illic in Danubium influai fluvius Drauus.

261 Porro Dravus oritur supra Villacum

2

"

7

' in Carinthia inde per eandem, Stiriamque decurrens, plerosque amnes reeipit, in Hungária Muram,"" eamque a Sclavonia, que Dravo et Savo"'

7 fluviis continetur disiungit, in qua episcopatus | 53r | Zagrabiensis,

2

*

8 Varasdinum,

20

' Czasma

27

" et alia pleraque oppida arcesque. Caeterum ad Dravum recurrendum est paulo antequam Dravus Danubium influât, est in eius ripa orientali oppidum Ezeck

271 [ab] Hungaris dictum, circa quod est Dravi vadum, hoc in loco Turcae firmissimam arcem extruxere, alterum vadum est Drasat. Quinque Ecclesiae, civitas

272 mediterranea, sedes episcopalis sita est quinque milliaribus ab oppidulo Mohacz meridiem versus. Sola haec civitas pleno iure in Hungária episcopo paret, a Quinque Ecclesiis distat tribus miliaribus arx Soclosch

271 | 53v | munitissima et cjua in Hungária non est amplior. Wylack

271 abest a Drasat octo miliaribus oppidum et arx in ripa Danubii sita, illic Capistranus Italus monachus ordinis divi Francisci sepultus est,

27

' omnia haec loca Turcae possident. Varadinum Petri

27

" arx et oppidum Turcis subiecta octo item miliaribus distal Wylack. Salonkemen

277 sex miliaribus intervalle) sita ab Wylack, oppidum et arx a Turcis possidetur, hinc ad quartum lapidem est Belgradum. Belgradum

278 vulgo Albam Graecam vocanl apud authores Taurinum | 54r | Namdoralba appellatur, hoc Hungáriáé propugnaculum Turca Hungaris male vigilantibus et proceribus regni bene inter se dissidentibus anno MDXXI. •' ademit. Ad Belgradum Savus fluvius,

28

" oriens in Carnia supra Labacum,

281 reeeptis in sese compluribus amnibus influit in Danubium. Post Belgradum sequitur Galombecium

282 oppidum, hinc Nicopolis

28

'' Bulgáriáé metropolis. Ad haec oppida Sigismundus imperátor cum Turcis infoeliciter conflixit,

284 tandem ad mare occurrit Varna, ad quam oeeubuit Ladislaus Hungáriáé et Poloniae rex.

285 I 55r I 3 A Steina et Kremsa. Loca in ripa Danubii septentrionali insigniora, item fluvii ab ea plaga Danubium influentes Quum supra Steinae et Kremsae'

8

" oppidorum mentionem facerem, situs et celebritas Viennae Austriae civitatis, me in ripam meridionalem transvexit, itaque enumeratis omnibus locis in eadem ripa usque ad pontúm sitis, res ipsa exigere videtur, quo ad Steinam

287 et Kremsam, quantum possum, recurram. Itaque et breviter et dilucide eandem ripam, in qua prefata oppida sita sunt, absolvam.