Podhradczky József (szerk.): Pázmány Péter' esztergami érseknek, Magyar Ország primásának és a' romai közönséges Anya-Szent-Egyház cardinálisának élete (Buda, 1836) - 22.958
48 Engel János. Históriájának 4-dik kötetében a’ 432. lapon; „Dem andern stillen Systeme der Jesuiten gemäss, úgy mond, stiftete Pázmány 1623 das Pazmaniten - Collegium in Wien, um Vngri- sche Geistliche durch Österreichische Iesuiten erziehen zu lassen, da es in Ungarn wegen Bethlen noch immer nicht ganz sicher war.“ De nem úgy volt; hanem azért szerzetté ezt a’ Collegiumot Béts- len, mivel akkor még idehaza Fó-Oskoláink nem voltak. IX. §. Pázmány Peter Nemes ifiúság számára Nagy-Szombatban nevelő Intézetet alapit. 1624-ben. „Nos Petrus Pázmány, Archi-Episcopus Eccl. Metr. Strigoniensis, Locique eiusdem Comes Perpetuus, Primas Regni Hungáriáé, Legatus Natus, Summus Secretarius Cancellarius, ac Sacratissimi Principis Dni Dni Ferdinandi II. Electi Rom. Imp. Hierosolym. Germ. Hung. Boh. etc. Regis etc. Intimus Consiliarius damus pro memoria : Quod , cum ad Officii Pastoralis curam et sollicitudinem illud vel maxime pertinere intelligamus, ut Catholicae Religionis, et honestarum Disciplinarum ruinas, quas vel bellorum strages, vel haeresium fraudes intulerunt, quantum, Deo auxiliante, valemus, pristino nitori restituamus; idcirco conatus omnes nostros eo direximus, ut vias et rationes, avitae Religionis et Eruditionis in integrum restituendae, sollicite indagaremus, atque, inter has ipsas intestinorum motuum clades, pro virium, ac facultatum nostrarum tenuitate, incunctanter, Deo duce, arriperemus. Cum igitur animadvertamus, uti in semente spem messis; ita in luventutis proba educatione Religionis Catholicae et Probitatis resarciendae summam consistere: diu multumque anxie laboravimus, ut modum adinveniremus, quo Nobilis luventus, praesertim tenuioris fortunae, in Religione, ac Eruditione, ita educaretur, ut aetate maturescente, ornamento esse possit et subsidio Patriae. Ecce, Deus ter Optimus! pro singulari sua clementia, desiderio, ac precibus nostris, occurrens, modum ostendit, quem optare magis, quam sperare, poteramus. Nam, licet per Hungáriáé Reges, ex cusione monetae, certi quidam, nec contemnendi reditus Archi-Episcopo Strigoniensi fuerint assignati, ita, ut ex singulis, argenti cusi, vel non cusi, marcis, Pisetum, hoc est: quadragesima octava pars marcae, certo ac infallibiliter assignaretur: *) tamen hos reditus ab anno 1573. quo diem suum obiit felicis memoriae Antonius Ver antius, Strigoniensis Archiepiscopus, usque ad annum 1623. per quamdam usurpationem Camera Cremniciensis percipiebat, nihil quidquam Praedecessoribus Archiepiscopis intra hos quinquaginta annos de eo proventu repraesentando. Verum Invictissimus Imp. et Rex Hungáriáé Ferdinandus II. visis authenticis, ac aliquot saeculorum usu continuo roboratis, Archiepiscoporum Privilegiis, habito etiam respectu fidelium obsiquiorum *) Ezen adomány Si. István király fogadásából vette eredetét, ki minden jövedelme'bul tizedet e'gért az Istennek „Quia Sanctissimus Hex Stephanus, et beatus Ladislaus Rex Hungáriáé, Reges nostri patres et praedecessores ordinaverunt, recepto apostolico mandato, mond Imre király II98. esztendei levelében Schmitth Miklósnál Eppi’Agrien. Tom. I. p 106. ut de omnibus proventibus regalibus nunc habitis: et quoquomodo et nomine habendis, atque ampliandis, Rex Hungáriáé quicunque fuerit a Deo coronatus per Sedem Strigoniensem , in signum Catholicae Fidei, decimam solvere deberet Archi- Episcopo Strigoniensi , a quo fidem baptismatis , et coronam receperunt. Ros eadem fide , qua ipsi , Salvari volentes, in perpetuum statuimus, quod de omnibus proventibus regalibus , Archi-Episcopus Strigoniensis decimam ad plenum recipere debeat; prout semper receperunt 4.
