KOZÁKY ISTVÁN: A HALÁLTÁNCOK TÖRTÉNETE II. / Bibliotheca Humanitatis Historica - A Magyar Nemzeti Múzeum művelődéstörténeti kiadványai 5. (Budapest, 1944)
II. Formale Versuche vor dem Vadomori als Pro-totypen der Vadomoriform
- 159 — lieh auch andere Texte. So z. B. das Gedicht „Mors est Ventura" 7 Es ist ein Werk des Magister Henricus de Hassia, d. h. des Heinrich Heynbuch von Langenstein des Alteren (t 1379 zu Wien), des berühmten Theologieprofessors, dessen Traktat „De contemptu mundi" gleichsam einen Weltberuf genoss. Hier teile ich den Text nach Dreves mit. Wir müssen uns die praktische Verwendung des Textes so vorstellen, dass dieser Text einst auf ein Kreissystem geschrieben wurde, u. zw. entweder auf die Kreislinien ineinander laufender Zirkel oder auf die Speichen eines Rades, währenddessen in der Mitte, auf der Achse des Rades die Silbe „Ra" aufgeschrieben wurde. Vielleicht war auch der Satz „Mors est Ventura" hier in der Mitte des Kreises zu lessen : Dreves, Anal. hymn. S. 352, Nr. 309. De Morte. Collect, ms. Ebersbacense saec. 15. Clm. Monacen. 6033. (Magister Henricus, d. h. Henricus de Hassia). MORS EST VENTURA ... cuius conclusio du RA, ... tibi pro meritisque datu ... postesque tuos subitu ... prece nec pretio fugitu „ ... ne plus vivas, vetitu „ ... quantum debes, monitu .... „ ... ut te trahat irreditu „ ... nisi te rapiat, moritu „ ... tibi treugas non habitu „ „ „ ... finem mox exhibitu „ ... per quam tua vox peritu „ „ ... sine te prorsus non itu ... nec, credo, tui caritu „ „ „ ... fac, ut sint pectora pu „ ... quam non (ugat ulla íigu ... „ ... quae confringit tua cru ... nescis, quae vita fulu ... quid aget procera statu ... quid erit de praepositu „ ... doctrina parum valitu „ ... quae nunc stans urbs ruitu ... „ ... tua faux non plus bibilu ... tua lingua procax tacitu .... „ ... non fac, quae scis nocitu ... „ ... fac quaeque Deo placilu ... „ ... nec me neque te veritu .... „ ... non fac, quae sunt nocitu ... quod emantur, fac tibi tu 1 Veröffentlicht wurde es von Dreves in den Anal, hymn. Bd. XXXllI. S. 352. Nr. 309 unter dem Titel „De Morte", nach Collect, ms. Eberbacense saec. XV. Clm. Monacen. 6033; vgl. die Hschr. der Basier. Univ. Bibl. Mscr. A. I. 20 aus dem Basler Predigerkloster, geschrieben von dem Predigermönch Albert Lölfler von Rheinfelden i. J. 1445, nach dem Libellus de Arte moriendi von Domenico Capranica folgt fol. 124v —125r das Gedicht „Mors est Ventura" mit einem Vadomorifragment vereinigt: „vado mori credens per longum vivere tempus . . .", „vado mori monachus . . .", weiter folgt ..Omnia quae lue sunt post mortem nil tibi prosunt / Non dantur regni ceteslis premia regni: /Noli per eras cras longas tibi ponere metas. / Nam per cras cras omnis confunditur etas, / Qui non asuescit virtuti dum iuuenescit, / A uicijs nescit diuertere quando senescit . . ." etc.; vgl. ebenfalls in der Hschr. A. XI. 67 der Basler. Univ. Bibl aus dem XIV— XV. Jh. fol. 259r. von einer Hand des XIV. Jahrhunderts geschrieben : Mors est Ventura ; vgl. weiter Wien. Nat. Bibl. Hschr. 5086. XV. Jh. fol. 49b —50a, derselbe Text samt der Vadpmorierweiterung. Derartige Gedichte können schon als „Vorstufen" der Vadomorigedichte betrachtet werden ! In den Analecta Hymnica von Dreves erschien im XLVI. Band, S. 354, unter Nr. 311 auch ein anderes Gedicht mit dem Titel „De Vanitate Mundi", welches noch im XII. Jahrhundert entstand. Dreves veröffentlichte den Text nach der Collect, ms. Remense saec. XII. aus dem Cod. Berolinen. Philipp. 1996. add. saec. XII. und nach einer anderen Hschr. Cod. Trecen. 215, saec. XIII. — In diesem Texte steht am Anfang eines jeden Hexameters und am Schluss eines jeden Pentameters der Refrain „Mundus abit" : die „Welt vergeht", sie „geht dahin", — wie ja auch die Standesvertreter der Vadomorigedichte „zum Tode wandeln". Es vergeht die Welt, der ganze Mechanismus des Alls ist unter diese drei Worte gestellt : es wird, es ist, es war, und diese drei Worte rufen der ganzen Welt zu : Vergehe ! Ja, es erscheint hier schon eine Art Standesaufzählung : „fortis sum", „sum speciokus", „sum dives", — ganz wie im Vadomori, nur dass hier nicht „vado mori" der Refrain ist. Nur ein Schritt trennt also unser Gedicht von den Vadomoridistichen, da es ja auch selber aus 13 Distichen besteht. Und der Schluss: „cessabo dicere : Mundus abit!" entspricht vollständig dem Schluss der Vadomoritexte. Dabei beachte man die grosse verstechnische Bravour, die vielen Wortspiele, welche auch die Vadomoridistichen charakterisieren! Kaum wäre ein Text geeigneter, das „Muster" für eine Entwicklungsgeschichte der Vadomoritexte abzugeben, als gerade dieser ! Vergleichen wir ihn mit den Vadomoridistichen ! Mundus abil ; res nota quidem, res usque notanda ; Nola tibi mundi sit nota : Mundus abil. M. a.; non mundus idem, haec machina mundi Dico, sed mundi gloria, m. a. 5 M. a.; cito nomen abit, cum nomino mundum. Sed citius mundi nomine m. a. M. a ; tria sunt : Erit, est, fuit ; haec tria mundum Mota movent, clamant haec tria : M. a. M. a ; fugiens, ut tempus, ut annus, ut aura, 10 Ut mundus; satis est dicere: M. a. M. a ; constans nihil est, quod constat abire ; In mundo constat nil nisi : M. a. M. a.; nihil in nihilum, tarnen eius abire Non abit ; error abit, quo duce mundus a. 15 M. a.; nil quod quaeras, satis unde quaeraris ; M. a.; quod abit, respue ; m. a. M. a.; fortis sum, non ero , sum speciosus. Non ero ; sum dives, non ero ; m, a. M. a.; sequitur mors vilam, stricta solutam, 20 Longa brevem, laetam nubila : m. a. M. a.; mundus, qui verbo fallit in omni-, Nescit in hoc uno fallere : M. a. M. a; non Christus abit; cole non abeuntem ; Dicens : Non abeo : me sine mundus abit 25 M. a ; quotiens ilerabo ? Cesset abire Mundus. cessabo dicere : M. a. 2 Ganz ähnlich wurden auch noch zwei andere Gedichte aufgebaut : das eine mit dem Re2 Vgl. im XLVI. Band Dreves, Analecla hymn. S. 354 Nr. 312 De Vanitate Saeculi (Collect, ins. Voraviense saec. 12/13. Cod. Voravien. 33 [111]) Inc. „Fislula dulce sonat, ut aves in retia ponat (84 Zeilen) Expl. Fac miserans hominem peccalis ponere finem.