Bartoniek Emma: Fejezetek a XVI–XVII. századi magyarországi történetírás történetéből

A magyar történetírás a humanizmus, a mohácsi vész és a török megszállás hatása alatt

sis) sic cum iis unius oppidi magni et trium villarum colonis transactionem fecit, ut sibi c|uotannis 200 tantum florenos numeratae pecuniae penderent, reliquis omnibus utilitatibus et dominio ipso potirentur immunes a servitiis. Deus bone, quae insania, quae iactura", panaszolja püspöktársának, "tot terras, tot redditus.

,. juraque ecclesiae 200. florenis quotannis vendere et demum a perpetua eorundem bonorum aiienatione quotidie vereri atque metuere! Propterea quum huic alientaioni bonorum Ecclesiae jure etiam legitimo mihi sit occurrendum, cum antecessores in ecclesiis bonis successorum infirmare et labefactare jura minime possunt, quicquid quisque in vita de suo fecerit, successores, tamen in plena et integra jura succedunt; transactionem istam non laturus edixi colonis

, ut ad veteres consvetudines revertantur, et illis juribus ac modis mihi post Suas Maiestates subsint, quibus fuerunt sub Praepositis priorum temporum; ad quod etiam edocebunt de his Suas Maiestates, cupientes salvam sibi relinqui huiusmodi libertatem ab Uriele habitam. Rev. Dom. Vestram rogo, velit id negotii mei habere apud Suas Maiestates. Esset enim in maximum huius Ecclesiae praejudicium, si sic haec tanta bona alienantur in alienos, et eos quidem plebeos homines

, cum et canones sacri et jura omnia Regni Hungáriáé clament, jus Ecclesiae bonorum non per antecessores successoribus adimi et infringi. " Járjon ki részére Dudich őfelségétől "mihi ac jurisdiction! meae, idque illis omnibus et modis", melyekkel alárendelve voltak a régebbi prépostoknak. Dudich kijárta: Verancsics azt irja Sellyéről 1564. szeptember 29-én a zniőváraljaiaknak: "Significandum vobis per praesentes nostras duximus hoc Sellyenses oppidanos nostros desisse urgere earn libertatem, quam ab Uriele olim Praeposito acceperant, et subdidisse se nostris juribus, coepisseque etiam veteribus officiis simul ac servitiis nos agnoscere iuxta aequitatem publicam Regni et Sacratissmae Maiestatis mandatum, super hoc ipsum nunc recens impetratum. Azonban 1. u. e. levélben ezt is irja: Csáktornyay Mátyás "capellanus et substitutus officialis"-a "indebite, male et contra nostram voluntatem fecit, quum nullo pacto volumus vos ab hominibus nostris indebite et inhumaniter tractari. " Rövidesen személyesen megyek oda, "conquiescite interim.. .et aequitatem neutri parti denegabimus. Quandoquidem ut subditos nostros in officio permanere volumus, ita etiam nolumus, ut officiales nostri suum excedant. U.o. 96. M.H.H. , II., II. pp. 301, 304. 33

)M. H.H. , II., II., p. 327. 34

)U.o. 50. 35) Levele a dalmát Tranquillus Andronlcushoz: "Diocletianus gentilis noster" (M.H.H. II. , XXV. Verancsics iratok, X. p. 238. ) és az ókori "Illyricis quoque, quos a Salvis nostris non se jungimus. " (Fráter György életrajza. M.H.H., II., II., p. 25. ) És: "lingua Hungaricae compos sim, quae mihi est accessoria et Illyricae, quae genuina est atque vernacula, a qua quidem plurima sunt mutati tarn Hungari, quam Valachi. U.o. p. 120. (Ez lesz majd Ráskay Gergely álláspontja is. ) 36

)M. H.H. , II., II., p. 154. 37) 'A De situ bevezetésében. (M.H.H. , II. , II. p. 120. ) Szulimán Erdély és Moldva elleni hadjáratáról irva két könyvet, a harmadikban le akarja imi: "situm quoque earum provinciarum, adjecta his necessario Transalpina, de quibus mihi passim dicendum fuit, quo scilicet pacto habeant sese invicem, qui mores gentibus, qui ritus, quae urbes, quae flumina, et id genus reliqua, quemadmodum res postulare videbatur, volui a hoc tertio libro explicare. " (i. li. ) Ezzel leszögezte az elvet, hogy a történeti - ezúttal hadi - események ismeretéhez minderre sztlkség van. 54