Waldstein, Francis – Kitabiel, Paul: DESCRIPTIONES ET ICONES PLANTARUM RARARIORUM HUNGARIAE VOL. 1. (1800)
XXIV liquefcunt, Sí vallibus alpium Liptovienfium , Scepufienfium, atque Mannarofienfium aeternae iníident. Tilia europaea latifolia in planitie majoré fub finem Maji, in montibus feptemtrionalibus , feptemtrionali-orientalibus , Sí occidentalibus , veríus limites regni altius elevatis, initio aut verfus médium Julii floret. Secale cereale in meridionali parte regni fub 20 ma m Junii maturefcit; cum idem in Scepufio aliisque provinciis feptemtrionalibus vix defloruerat; idem vere fátum in monte Rofaliae pone Fraknó, Sí locis Tatrse vicinis verfus médium Julii primo floret, Septembri metendum, nifi frigore peífumdetur prius. Cerafa in Banatus plana parte aliisque locis meridionalibus regni fub médium Maji maturefcunt; in Comitatu Zolienfi autem Augufto aut Septembri maturitatem adtingunt ("). Eadem a memorato monte Rofaliae in fubjacens oppidum Nagy-Márton > ubi fub Junii initium maturefcunt, primum fub finem Julii aut initio Auguíti deferuntur. b) PRESSIO Sí DENSITAS a er is . in tanta altitudinis diVerfitate, quae variis in locis obtinet, non poteft non eífe diverfiífima : Pefthini mercurius barometri ad 27 poll. Sí 7 prope lineas ; Leutfoviae ad poll. 11 lin.; in alpe Krivan ad 20 poll. 5 lin.j in cacumine Lomnitzenfi autem tantum ad 20 poll. i| lineas elevatur. c) MOTUS Sí QUIES : ut atmosphaera adulta aeftate Sí magis hyerne in Hungaria faepe quiefcit, ita autumo Sí potiífimum vere frequentius movetur , idque diurna tempore magis, quam nocturno. Nos certe longa annorum ferie notavimus, verno tempore inter feptimam Sí octavam horam matutinam ventos ingruere , poft quartam aut quintam pomeridianam iterum conquiefcere, hac alternatione faepe per plures hebdomades continuata.' fnfiítunt autem venti Iii reguläres potiífimum planae regni parti, molefti quidem hominibus, Sí inducta ficcitate nonnunquam noxii fegetibus, aft ablatione exlialationum paludofarum non minus benefici. Debentur hi fine dubio turbato per folem aéris aequilibrio ; is nimirum ab ortu prodeundo atmosphaerae partém planitiei incubantem calidiorem levioremque reddendo aeri frigidiori Sí graviori e montibus delabendi anfam praebet, indigenos ventos, e feptemtrionalibus montibus provenientes, generális. Inter extraneos ii, qui e borealibus regionibus immittuntur, ferociores quidem funt aliis ; fed iidem furore per montes feptemtrionales fracto Sí directione mutata plerumque mitiores ad reliquam Hungáriám pertingunt; unde ratio intelligitur, cur Boreas vix unquam, laterales venti faepiífime cbferventur. Inter reliquos Aufter ratione phyfiCce regni indolis maximé memorabilis eft; hic enim e calidis oris propulfus, Sí aquas, quas mare adriaticum lambendo combiberat, fecum ferens, tepidus hunüdusque huc adpellit, Sí easdem hic frigore condenfatas iterum dimittit, pluviarum feraciflimus ; dum ex oppofita regione venientes hic plus caloris Sí cum hoc majorem aquas folvendi virtutem contrahunt, eo ipfo ficci Sí ficcantes. d) CONTENTA: quze fit in atmosphaera Hungáriáé aéris azotici, oxigenii, acidique carbonici proportio, quae contentorum volatilium aliorum in eadem mixtúra, hactenus quidem nullis deíinitum eft experimentis ; fed Sí hanc Sí illám diveríls in locis admodum variare, vei ex iis, quae hucusque differuimus, pronum eft conjectare: arená nuda replette ampliífimae plagae; camporum immenfa aequora; fylvarum ingentes tractus 3 lacuum 6í paludum , quae totidem exhalationum putridarum Sí limofarum fabricae funt, enormis copia ; aquarum falfarum , aeftate íulphureos aliosque vapores eructantium grandis multitudo Sí varietas ; acidularum , acidum carbonicum continuo C) Neu. Uűg. Magaz. I. 65. 85.
