Waldstein, Francis – Kitabiel, Paul: DESCRIPTIONES ET ICONES PLANTARUM RARARIORUM HUNGARIAE VOL. 1. (1800)

XIII medius eft, fupra, Ipolis paulo infra Strigomum , cum vix e inontibus emergunt, Danubio merguntur. Inter tres alios, qui verfus ortum In meridiem curvantur, pnecipuus eít Hernádus; hic, fusceptis jam intra montes amnibus Gölnitz őz Torifza, promontorium Telkebanyenfe praeterlapfus planitiem majorem intrat, in qua cum amne Sajó ad Onód unitus breve poft fpatium a Tibisco abliguritur. Ad íluvios montium feptemtrionalium porro pertinent Popradus őz Dunavetz; ille e lacu alpino Scepufii ortus , amplam hujus vallem in ortum recurvatus perlabitur, őz receptis aquis plerisque hujus provinciáé per angulum feptemtrionalein Comitatus Sárofienfis in Galliciam elabitur; pofterior autem, qui pone cacumina alpina Scepufii e inonte arcis cognominis prorumpit, brevi natale folum deferit, in Gal, licia cum prioré uniendus. Montes, inter altiífimos feptemtrionales őt feptemtrionali-orientales interjecti, a limitibus Galliciae etiam quospiam non contemnendos amnes demittunt: Bodrogum fcilicet, őz Laborczam, aliosque minores , qui omnes verfus promontorium Telkebanyenfe tendentes ad Tokay per priorem illum aquas fuas in Tibiscum congerunt. Ad hanc fluviorum regionem pertinent etiam aliquot in ipfis montibus feptemtrionali-orientalibus orti: niinirum Ung, qui, fuscepta prius Túrja , ad arcem Derenyö, őz Latorcza, quae, prius cum Be rfava juncta ad Imregh, Laborczae unitur^ Qui trans juga montium , Bereghienfem a Marmarofienfi Comitatu feparantia nascuntur fluvii; Nagyág, Talabor, Mokra, Sopurka vei Supurka, Iíofzova, Vifsó őz Iza, omnes adhuc intra limites pofterioris provinciáé junguntur cum Tibisco, in eadem duplici fcaturigine orto. Hic natalem provinciám celeri curfu perlabitur; aít per montes Ugotfienfes in majorem planitiem egreffus placidior decurrit, directione inter meridiem Őz occafum ad montem Tokay accedens; hinc in Auftrum converfus lentus fereque turbidus movetur usque ad extremum angulum Bacfienfis Comitatus, ubi ad Titel cum Danubio copulatur. Ripis nec firmis nec altis coercitus őz tot tantisque fiuviis auctus , non poteít non per totam planitiem, potiflimum in<< fra Tokay, frequenter exundare, aquis in ampliífimorum lacuum formám diffufis. In montibus orientalibus Comitatus Biharienfis ad limites Tranfylvaniae oriuntur Chryfius celer őz niger, qui in planitiem inferiorem delapfi cum Chryfio albo uniti Tibisco accedunt. Nec parum ad indolem phyficam Hungáriáé conftituendam noscendamque faciunt, quos montes banatici fundunt, amnes Nera , Temes , Bega Beczava, őz Káras. Omnes tandem diverfis in locis Danubio abforbendi. Nera quidem amnis, e monte Szemenik ortus , cum e valle Almás inter montes prope Szafzkam prorumpit, brevi curriculo infra Ujpalankam Danubium adtingit. Temefius autem, qui ex eodem monte provenit, fed interjecto jugo aliam vallem fequi cogitur, Őz Bega , planitiem banaticam per Comitatum Temefienfem Őz Torontalienfem longo curfu permeant, quam etiam, quamvis breviore curriculo, poíteriores duo perluunt, in latere occidentali horum montium orti. 2) AQUAE STAGNANTES. Tanta aquarum copia, quam feu vicinae provinciáé in Hungáriám immittunt, feu proprii hujus montes profundunt, non poteít non, dum pluviis nivábusve folutis augetur, exuberare , őz in plana ejus parte locis depreífis reftagnare. Ut autem inferior planities multo amplior eít őz depreífior , pluribusque fluviis irrigata; ita etiam frequentioribus latioribusque aquis ítagnantibus obfidetur. Sed nec defunt inter ipfa alpium carpaticarum cacumina ftagna, hic pariter commemoranda. d