Acta legationis cardinalis Gentilis. II. Gentilis bibornok magyarországi követségének okiratai. 1307–1311. (Budapest, 1885. Mon. Vat. Hun. I/2.)

sibusque summi ac infimi, nobiles mediae sortis ac plebei prosequebantur, nullus dein tot gaudebat prossessionibus, quae a iugis Carpathicis ad Danubium usque et ultra protendebantur, arces 30 complectentes; nulli denique exercitus tam validus regeque dignus parebat. Quum Andreae se utilissimum assectatorem probavisset, hic eum altéra anni 1296 parte vice-regis (palatini) dignitate remuneratus est. Andrea fatis extincto, quum novi regis electio agitaretur, Matthaeus factionis Venceslai princeps habebatur. Quae deinde gereret, in litteris GENTILIS, Matthaeo anathematis fulgura intorquentibus, velut in fonté quodam commodius perspicientur. Diploma istud gravissimi momenti Posonii 6. Julii 1311. prodiit; in quo GENTILIS vividissimis coloribus Hungáriáé tunc conditionem illustrat. Dum olim regibus antiquis, glória libertatis, clarissimis ordinibus, íide orthodoxa, abundantia rerum omnium, incolarumque frequentia gauderet: nunc servitute vili atque dedecore iniquissimo oppressa, ingens populorum bonorumque suorum detrimentum ccepit. Intimis se visceribus ad dolorem commoveri atque firmiter in animo statuisse: aut extirpaturum se serpentes per gentem Hungaram discordias, aut dissipaturum esse harum veluti venenatam scaturiginem, tyrannidem nimirum procerum. Hanc unam esse causam: cur regis ipsius regnique status ruinam minetur, exulet fides vera, ecclesiaeque libertás et vigor marcescat? Sibi fixum ratumque esse eripere hanc gentem e faucibus optimatum, qui regni velut adipe «impinquati et incrassati» profecto recalcitrant contra Dominum. Diu multumque secum reputasse, quo pacto succurreret oppressis, quos uti olim populum Israeliticum Pharaonis durities, ita affligit nunc tyrannorum vis et acerbitas, tot utique gemitibus execrata? Regiae prius maiestati suam reddendam esse potentiam, frangenda dein usurpatorum vincula: ut erectis rursus libertatis sanctioris filiis, suum cuique statui ius asseratur. Refert dein Cardinalis, quo modo in animum induxerit accersere aliquem, qui sibi hac in re operám suam collocaret; quomodo consilia sua cum sacris profanisque contulerit optimatibus? Se primum sane fuisse, qui mentionem Matthaei Csáki iniiceret, quo audito quotquot adessent proceres velut attonitos haesisse, contradixisse sibi, fundamento eum niti imbecilli, quum Matthaeo confidat; eum, ut vulgo notum, esse virum in horas mutabilem, inconstantem, versipellis perfidaeque indolis, qui vei ipso iureiurando fallacias nectat. GENTILEM tamen amicorum posthabuisse consilia. Mox congressum cum eo celebrasse in Kékes, quo fides eius stu-