Katolikus Főgimnázium, Kolozsvár, 1906
Béla IV. et ejus Successores, non tantum Transilvaniam a schismate immunem conservarunt; sed illud etiam in Valachia, et Moldávia totis viribus impediverunt. ln utraque hac provincia initio Saeculi 13.-Ü Valachos Religioni Catholicae addictos fuisse diplomata ostendunt. ln Moldávia, Valachi Cumanis mixti Anno 1228. habuerunt Episcopum Theodoricum, ab Archi-Episcopo Strigoniensi depen- dentem, qui in epistola ad Decanos Siculorum scripta, eos hortatur, ut cum Valachis in eodem Episcopatu existentibus in concordia vivant. Quid vobis officit nominis mutatio, eadem manente Episco- patus erga vestram Nationern virtute? Nonne in Ecclesia Christi D. lupum et agnu/n una pasci convenit? quidni etiam Siculum cum Cumano, Olachoque?1 In Valachia vero, circa idem tempus Episcopus Argensis, seu Milkoviensis sacra curavit ita, ut simul pars Transilvanie ad ejus Dioecesim pertineret.2 3 Hac igitur aetate Valachi Moldáviám, et Transalpinam incolentes erant in Unione cum Ecclesia Occidentali, multo magis in Transilvania habitantes. §. 53. Paullopost quidem in Moldávia Valachi in periculum Schismatis inciderunt: sed curam eorum suscepit Bela junior Rex Hungáriáé, et Oregorius IX. Pontifex, qui datis Anno 1234. Litte- ris Belam monuit, ut Valachis inter Cumanos habitantibus daret Episcopum Catholicum, ne Valachi materiam haberent pro defectu Sacramentorum Schismaticos Episcopos adeundi? Sub eodem Béla IV. jam Rege Hungáriáé, Olachos in tota Cumania, seu Moldávia, et Valachia fuisse Orthodoxos, patet ex diplomate Anno 1247. Fratribus Hospitalis Jerosolymitani dato, in quo Olachis praecipitur, ut si Schismatici, vel pagani regni fines invaderent, tenerentur Fratribus Hospitalis auxilio esse. Schisma igitur, quod a Moldávia, et Valachia tanto studio arcebatur, in Transilvaniam inferri, vel in ea propagări minus permittebatur. §. 54. Argensis quidem, et Milkoviensis Episcopatus variis casibus jactati, et per Tartaros, ac Turcas eversi sunt, sed rursus restauraţi, et cum iis religio Catholica ibidem revixit. Saeculo 14° sub Carolo Roberto An. 1330. et Ludovico I. Anno 1347. Vala1 Exstat memorabilis haec epistola Theodoricl tota apud CI. Jos. Benkő Milkoviae T. I. §. 22. Nota 3. 2 Andreas il. Rex Praeposituram Cibiriiensem in Episcopatum mutare volait: Innocentius III. impedivit, et jus Archi-Episcopi Strigoniensis confir- mavit, qui sub se habebat Praepositum Cibiniensem. Hic sacra tarn in Valachia, quam in parte Transilvaniae per Episcopum Argensem administrabat. 3 Odorlcus Raynaldus apud Cl. Pray in Annál. Reg. ad Annum 1234. 3* 25
