Katolikus Főgimnázium, Kolozsvár, 1897
33 Exigetur vero ratio perfectioris Constructionis, et totius Grammatices; Et liaec erit observatio propria harum classium, ut possint latiné scribere et loqui pueri proprie et pure et absque vitio; Sed obiter tarnen erit praeceptoris, elegantiam dictionis docere, sed absque arte, sola traditione; puritatem vero yocabulorum et proprietatem diligenter observabunt et sinceritatem Constructionis. His 3 classibus concludetur ars Grammatices. In bac classe, si erunt satis exercitati et provecti, poterunt traduci ad Sequentem. In classe Humanitatis tradetur ratio totius elegantiae utriusque, copia, ars conscribendarum Epistolarum, versificatoria, praeleguntur histo- riographi, Ciceronis officia, Dialogi de senectute, de amicitia, Virgilius, Martialis castus [castigatus] et Horatius castus; posset etiam pro copia absque artifieio legi aliqua oratio facilis Ciceronis, ut pro Archia poéta aut pro lege Manilia; ex historiographis Caesar et Salustius, Livius et si quis alius author videbitur idoneus. In hac classe diligenter exereebuntur nostri Artistáé in componen- dis Epistolis, et aliis Thematibus ad exercendam copiam et elegantiam in componendis etiam Carminibus, breviler ad parandam copiam et elegantiam, quo uti possunt in Rhetoricis, cum in iis versabuntur. In hac classe solemus primum instituere Auditores in graecis literis. Itaque sólet esse usus, ut dimidia hora quotidie detur initio, deinde una, primum arti Grammatieae graecae, deinde praelegatur aliquis auctor facilis, ut prioré loco fabulae Aesopi, deinde aliqua opuscula B. Chrysos- tomi, vel aliquis Dialógus Luciani, val aliqua oratio facilior Isocratis. In hac classe debent diutius exercere iuvenes propter amplitudinem eru- ditionis, quae in ea tradetur, ex qua venient in classem Rhetorices, ubi satis videbuntur profecisse. In classe Rhetorices enarrabitur ars ex Cicerone vel ex authore ad Herrennium, ex partitionibus, ex libris de Oratore. Legatur etiam aliquis über ex Quintiliano. Sed utile erit aliquod Compendium primo loco explicare novis Audiloribus, addi poterunt alii libri artis ex Cicerone; post Compendium poterit author ad Herennium explicari, simul aliqua oratio Ciceronis ex facilioribus. Exerceri etiam debebunt diligenter in Declamationibus et orationibus componendis, vel quotidie vel alternis diebus, exponentur orationes Isocratis deinde Demosthenis, poterunt praelegi Hesiodus, Homerus, Euripides, Sophocles, Xenophon; quotidie quidem ex istis Graecis authoribus posset aliquis enarrari, quando tres lectiones poterit habere Professor; Si tres habere non posset, alternis diebus legentur Latinus et Graecus Author, ut quotidie sit lectio artis alterius, ut lectio ex orationibus Ciceronis, et praedictis Graecis authoribus; haec faciet, nisi suppetat, qui graece doceat alius Professor, tune enim duos habebit lectiones Rhetor Latinus, unam Graecus; melius tarnen erit, si unus et Latina doceat et Graeca. Ez a tanlerv nem változott sokat, mint azt a hires 1599. Ratio Studiorum mutatja. Általában a jézsuiták tanítástervökben a milyen egységesek, épen olyan conservativek is. Beavatkozást pedig, valamint belső szervezetűkbe, úgy a tanítás rendszerökbe 3
