Kitaibel Paulo - Tomtsányi Adamo: Dissertatio de terrae motu in genere ac in specie Mórensi anno 1810 die 14. januarii orto (Budae, 1814)
Sectio I. De causa terrae motus in genere, ac in specie de causa motus Albensis
101 plurimorum testimoniis accepimus. Sed vel maxime ignes hi terribiles, terrae motus amici, videri possunt in montibus ignivomis } qui licet quidem eo ipso tempore, quo motus in eo monte, ac circa illum durat, nondum manifesti sint, ab iis tamen dum quaerunt exitum, terram concuti, prudenter dubitare non possumus. Confirmatur id eo etiam, quod si consumtis forte per sa.ecula substantiis inflammabilibus, ignes, et aliae substantiae elasticae creari sub terris desinant, vulcanusque, ut dicimus extinguatur•, vicina illi regio terrae motu vexari desinat, nisi forte alibi, natus peregri- nusque aliunde eo adveniat. Hoc defuncta malo est provincia (Avergnensis ) Alvernia in Gallia. Hoo adflicta olim videtur fuisse Germania, in defluxu Rheni, intra (Bingen) Bingium, et Bonnam. Utro- bique enim plures exstincti vulcaoi detecti sunt, qui velut jam defessi malis $ hodie altum tacent. Ds Jjüc Geschichte der Erde P. I. epist. 82. 110. Dicit quarto Stukeleius; quod si terrae motus a subterranea effervescentia haberetur, tunc adminus , dum plurium centenorum milliarium terrae massa concutitur, fontes, scaturigines, et fluvios mutari oporteret. At vero quis negabit haec reipsa etiam fieri, quum motus terrae validi, aut ignis vulcanorum saeviunt. Certe jam Seneca Nat, Quaest. L. VI, Cap. 1, id genus mutationes saepius causatas fuisse, manifeste docet. Terrae motus, quem anno 15,3S, mons Cenisius (Monte di Cenere) causavit, replevit eodem tempore lacum Lucrinum lapidibus, terra, et cineribus, ut lacus hic jam luteam paludem referat. Inarrc Gedanken iibzr Vulcanen p. 4- Ea ipsa die^, qua supra memoratus motus Ulissiponem convellebat, aqua mineralis thermarum ( Chaufontaine ) non procul Leodia dissita, reddita est notabiliter frigidior. Anno 16Ő0. quo partem Galliae intra Burdigalam (Bot-
