Deák Antal András: A Duna fölfedezése
Tartalom - III.A DANUBIUS PANNONICO-MYSICUS, 1726
D A N U B I I. 7 crimen inter Danubium» & Iftrum, natura fej u net um ob mutaöoncm motűs, latitudinis, & gravitatis; <rüm Danubius violento identidem, ac rapido motu efferatur, a Cataraöis autem egreflus, uná cum litri nomine gravem quoque fumat motum , in lato alveo , ncc admodum declivi ; quae porro circunxftantix a Danubio feccrnunt Iftrum. Deveniamus nunc ad propoiitum noftrum: &, quoniam Danubius examinatus a nobis, exordium fumir a. Monte Cxtio, nonnulla de hoc Monte dicamus. Möns irtc Cxtius, qui fuis radieibus portiuneulam ripx Fluminis ftemit, ab antiquis Gcographis defignatus fuit limes inter Noricum, & Pannoniam fuperiorem, noviffimc verb inter Auflriam fuperiorem & inferiorem. Hic gloriofiffimum fc jure oftentat, quöd fub dorfo viam ftraverit LEOPOLD! & integrx Chriftianitatis excrcitui ad Ottomannani aciem delcndam , qux prxcipiti fuga Vicnnenlem obfidionem deferuit; undc profperx Turcarum res experunt labi & corruere, qui, ultra Gcculum , quot prxliai tot victorias annumeraverant. Quia verb noltrum Flumcn, priufquam ipfam ingrediatur Hungáriám, in parte Auitrix inferioris fe prxbet confpicicndunv, de hac Provincia, ejufque & Hungarix limitibus, pauca in prxfcntiarum prxmittenda exiltimamus. De Auflrix autem origine multa differere; five quöd, pulfis ad Anifiun flumcn anno 791. Francorum , & ipforum Teutonum roborc fub Carolo Magno Imperatorc, Avaribus, Hunnis, Slaviis, adeoque limitc illo Orientali longiiis promoto, Terrx tra&us ille, Auftria, Oßrök , live Marchia Orientális dici experit, haneque digninitatem hxreditario in Ptoileros jure primus fit adeptus S. Leopoldus ex illuilri Comitum Babcnbergenfium ftirpe oriundus; & cum Marchionatus iftc non adeo ultra Cxtium montem cto tempore fefe extenderit, eundem, poft geminas clades Steplvano II. Hungarix Regi> fines fuos infeftanti, inflictas, ad hodiernam amplitudinem inortum ipfe produxerit; quöd que idem Marchionatus a Friderico L Impcratorc , pollmodum anno 1156. in Ducatum lit eve&us; & dcfun&o fine Libcris Friderico fccundo Babenbergenfi , Ducum poftremo, a Rudolfo I. Habsburgcnfi , Imperatere, jure armorum lit occupatus, indcquc a Sercniflimá Domo Auítriacá ad hoc ufque tempus gubernetur ; prolixo difeurfu reccnfere, noftri ncc eft inftituti, nec Hiftorix defunt, qux illa copioliflimc referant. Auitrix pars hxc, qux a Monte Cxtio ad Hungáriám ufque porrigitur, Pannonix fuperioris olim pars erat, a qua utpote in anguftius lpatium rcftriöla, & Hungarix nomine nunc appellata , modernis temporibus feparatur , fluminis Leytx parte, qux eft inter Ncuftadt, & Territorium Edemburgenie, ubi limites, a dicto flumine dlcflc&entcs, parum infra Pagum Wolflthal, Danubium noftrum attingunt, & ad alteram ejus riparn transgrefli, pcncs arccm Hungarix Davanis, juxta Markam Flumen, continuantur. Ad hunc igitur terminum ufque , pollquam undas luas devexit Danubius, Tom. I. D ac
