Leo Santifaller: Ergänzungsband 2/2. Festschrift zur Feier des 200 jährigen Bestandes des HHStA 2 Bände (1951)

VII. Allgemeine und österreichische Geschichte. - 72. Hans Lentze (Innsbruck): Joseph von Spergs und der Josephinismus

Joseph von Spergs und der Josephinismus. 403 Kampf gegen die Andacht zu den Seelen der Hingerichteten *). Seinen eigenen Standpunkt umschreibt er mit folgendem Satze: Nova omnia ista sunt, privatorum hominum inscitia ac superstitione invecta, ab ecclesiae doctrina et more alienissima, quae orare nos Deum pro fratribus vita functis vult, nulla autem ratione illorum opem exposcere * 2). Der Katechismus Bellarmins wird mit folgenden Worten abgelehnt3): Libellum Bellarmianum merito censoria virga notasti: nobis certe visus est omni solida doctrina vacuus, nec ineptiarum expers. Mihi autem id praesertim offensioni fuit, in istis christianae fidei elementis Bellarmianis nullam omnino verbi divini scripti, seu sacri codicis, qui tamen fons et fundamentum nostrae religionis est, mentionem deprehendi, sane ac si data opera fuisset omissa, ne illius notitia ad populum dimanet. So wird es verständlich, daß er eina Auflage des Katechismus von Bellarmin durch eine eigene Hofverordnung verbieten ließ 4). Die dogmatische Korrektheit will Spergs aber stets gewahrt wissen, darum lehnt er allzu kühne Spekulationen ab: Si qui Romae sunt, suspectos eos habes, me saltem audi, qui partes tuas semper tuitus sum,teque vehementer hortor, ut a revovandis ad trutinam quaestio­nibus abstrusioribus, et quae nimis scholae ingenium sapiant, tibi temperes. Non desunt aliae vel magis utiles, sed minus periculosae, in quibus ingenium et stilum exerceas 5). Sane in iis, qui publice docent, theologis praesertim, summa requiritur prudentia et circumspectio, ne quid enuncient vel tradant discipulis, quod conciliorum, patrum, gravium scriptorum auctoritate et testimonio tueri non possint 6). Eine mit allem wissenschaftlichen Rüstzeug der Zeit betriebene Theologie soll die radikale Aufklärung überwinden, die schärfstens abgelehnt wird 7): Macte isto, quem prae te fers, severiores musas cum humanioribus conciliandi animo, quarum cultum illae minime respuunt, imo facile admittunt; auspicatum utriusque chori consortium hoc praecipue tempore, quo homines profani et de religione parum solliciti ea omnia stomachantur, quae profecta ex Christiana schola seculi genio minus arrident, theologica uti sterilia, horridula, ac inficeta fastidioso supercilio aspernantur, metaphysicas interea hypotheses, quod philo­sophiae suae placitis magis respondent ac divinam revelationem omnem eliminant, prae sacris doctrinae christianae fontibus sectantes. Hem superba hominum nostri aevi ingenia! Istos delicatulos revera non nisi irreligiosos theologiae contemptores si oppugnandos sibi sumunt nostri rerum sacrarum magistri, praeter invicta religionis christianae argumenta etiam arma elegantiori cultu et comptioris eruditionis apparatu expediant, necesse est, si ab illis audiri vel legi cupiunt. Ein Anhänger der streng jansenistischen Richtung, die auch im Dogma alle janse- nistischen Lehren vertrat 8), war Spergs trotz alledem nicht. Er war ein Reformkatholik im Geiste Muratoris, wie er ja auch mehr dem italienischen Kulturkreis verbunden war als dem französisch-niederländischen, dem der Jansenismus entsprang. Dies kann man vor allem daraus entnehmen, daß er in seinen Briefen an seinen geistlichen Bruder nicht von der Unterdrückung der Bulle Unigenitus durch Joseph II. am 4. Mai 1781 spricht, der eine planmäßige von den jansenistischen Kreisen ausgehende Agitation vorausgegangen war 9). Die ganze Angelegenheit, die erst mit der dritten Anweisung Josephs II. vom 11. Mai 1782 einigermaßen zur Ruhe kam, die Erörterungen über die in der Bulle enthaltenen Sätze pro x) Wittola, a. a. O., S. 840. 2) Centuria, S. 176 f. 3) Centuria, S. 118 f. 4) Wittola, a. a. O., S. 841. 6) Centuria, S. 118. 6) Centuria, S. 177 7) Centuria, S. 5 f. 8) Vgl. über diese: Kerker, Wanderungen des Jansenismus durch die katholischen Staaten Europas. Historisch-politische Blätter, Bd. 86 (1880), S. 637 ff., 717 ff., 822 ff., 855 ff.; Bd. 87 (1881), S. 169 ff. 9) Deinhardt, a. a. O., S. 96 ff.; Winter, a. a. O., S. 132 f.

Next

/
Thumbnails
Contents