Hegyi Ádám (szerk.): Összeírások és egyházlátogatások a Békési Református Egyházmegyében 1721 és 1820 (1831) között - Editiones Archivi Districtus Reformatorum Transtibiscani 26. (Debrecen, 2022)
6. Egyházlátogatások
% EGYHÁZLÁTOGATÁSOK * faciendae hujus visitationis fuerit mentio. Sed solummodo comitatensibus dominis commissa erat regii mandati publicatio.165 Itaque anno 1744 episcopus istius temporis Vátziensis, visitatis omnibus suae dioeceseos [p. 106.] ecclesiis reformatis, ad nostram quoque tandem hanc in dioecesi sua extremam ac finitam pervenit. Tunc ego, qui haec scribo in exteris Belgii et Germaniae academiis degebam. Atque hac ratione de actis istius visitationis pauca referre possum. Illud saltem a clarissimo d[omi]no collega domum reversus didici. Se in oratorio nostro fere ad sesquihoram fuisse in puncto baptismatis examinatum, per sufraganeum quendam episcopi, ipso dum et quando solum interloquente. Censuram istam placidissimam fuisse intellexi, et a magni nominis episcopo Althanio, examinantem canonicum identidem fuisse interpellatum, simul ac ad curiosas et levioris momenti quaestiones in materia baptismi deflexerat. Unum hoc in futuram cautionem committere non possum, quin adnotem: Dictum exc[e]l[lentissi]mum ep[isco]pum Althanium, objecisse, modeste tamen ecclesiae nostrae. Vasis baptismalis vilitatem, et patinae aquam excipientis pulverulentiam, in qua digitis suis ductus quoque facile observabiles fecerat. Quo ipso quod fatendum est circa vasorum baptismalium curam, nos, nostrosque effecit diligentiores. Redeo ad inceptum, et eo continuatum acta visitationis Eszterhazianae, Althanianam anno 1761 insecutae, a qua re ita exigente parumper digressus eram. Itaque. III. Omnium prima quaestio in puncto baptismatis ista fuit, quam archidiaconus Félegyháziensis movebat: Qualis intentio debeat esse in baptizante, an actualis, virtuális, vel habitualis? Ad hanc quaestionem jubente [p. 107.] exc[e]l[lentissi]muo ep[isco]po, ego respondebam: Nos quidem piam intentionem vel attentionem potius, baptizantis, minime improbare: Verum efficaciam baptismatis non intentioni baptizantis. Sed sangvini et spiritui baptismum instituentis adscribere. Deinde, quod ad terminos, actualis, virtuális et habitualis adtineat. Eos scholares esse, non scripturarias. Denique ipsum consilium Tridentinum de eo nil quidquam definivisse. Secundo, quaesitum est de froma baptismi, quam, consistere in unione et convenientia rei significantis aquae nimirum baptismalis per verbum sanctificatae, cum re significata, scilicet sangvine et spiritu [Chri]sti, cuius participationem et significat et obsignat et exhibet vi promissionis adjectae, baptizatis. Circa absolutam necessitatem urgebat exc[e]l[lentissi]m[us] ep[isco]pus locum Joh[annes] 3:5 nisi quis regenitus fuerit ex aqua et spiritu et [cetera]. 165 Már az 1731. Károly-féle rendeletben (Carolina Resolutio) VI. pont rendszeresitve[?] van ellenünk, a kath[olikus] archidioconusok vizitációja. Szeremlei. 227
