ARHIVSKI VJESNIK 25. (ZAGREB, 1982.)

Strana - 103

Prikazi — Recenzije Arhivski vjesnik, 25/1982. str. 101—117. »t Siju svetu ju i dušespasnuju knigu zovom čatovnik s ohrazi obretoh az smerenny arhiepiskop Paisei u gornjem Sremu v ćeliji Pribinoi Glavi hrama svetih sil besplotnyh i vzeh siju izvoda radi i mnoge mlve togda bi sie knige radi pak ju sami donese u Vrdnik sela proigumen kir Teodor a igumen Silvestr i bese se velmi porušila i prevezah siju i pokrpih ljubve radi togda letu mimotekušče 7135-to (1627) kogda ju vzeh a povezah ju u leto 7138-to (1630) i togda ju poslah ideže je bila i prežde ...« Ovaj zapis (kao i neke druge iz te knjige) uvrstio je u svoje zbornike Lj. Stojanović'

6 pod brojevima 5652 i 6151. Zapis spominje, ali ne navodi i H. Bansa u svojem članku. Osnovni podaci o Pajsiju, patrijarhu i književniku, mogu se naći već i u Enciklopediji likovnih umjetnosti'

7

, gdje se među ostalim spominje i to da je po njegovu nalogu između 1627. i 1630. kopiran Münchenski psaltir'

8

. Život i rad Pajsija vrlo je detaljno obradio Đ. Slijepčević", koji već u uvodu napominje da najviše podataka o njemu daju zapisi u većem broju knjiga

20

. Među brojnim zapisima koji se odnose na druge njegove aktivnosti, najmanje 7 odnosi se na popravke i prepisivanje knjiga što ih je Pajsije izvršio ili dao da se izvrše. Iscrpniji podaci o Pajsiju navode se stoga što H. Bansa u svojem članku, pri opisivanju stanja rukopisa prije restauriranja, spominje da je prethodno restauriranje izvršeno prilično nevjesto, a da je za popravke upotrebljen ispisan papir loše kvalitete. Izričito navodi »... da li je rukopisu poklanjana tako mala pažnja, ili se živjelo u takvom siromaštvu, ida se drugi nije mogao nabaviti?« Poznavajući prilike u našim krajevima početkom 17. st. općenito, te znajući da je popravak izvršen u selu Vrdniku, što je vidljivo iz navedenog zapisa, a uzimajući u obzir ono što je ukratko rečeno o Pajsiju koji je sam popravio ili dao popraviti taj rukopis, postaje nam jasno da je ispravnije ovo drugo. Nešto dalje, pri opisivanju uveza knjige, H. Bansa isto tako spominje da izvedba korica ukazuje na ne naročito pažljiv rad knjigoveže. Ima li se na umu da u ono vrijeme u našim krajevima praktički nije bilo profesionalnih, specijalno obučenih, knjigoveža (za razliku od Njemačke u isto vrijeme), a da je taj rad izveo (ili dao izvesti) patrijarh Pajsije (»... prevezah ... i pokrpih ljubve radi ...«), postaje jasnije da je i ono što je učinjeno spasüo ovaj značajan rukopis od posvemašnje propasti. Nedovoljno poznavanje svih tih okolnosti ne može se nipošto zamjeriti autoru članka, jer je njegov osnovni cilj bio da opiše sadašnji tok restauratorskog postupka, a prethodni postupci navedeni su samo toliko koliko je bilo neophodno potrebno da se pobliže opiše stanje rukopisa prije restauriranja. Vrlo je zanimljiv opis uveza rukopisa sa tri priložene fotografije najkarakterističnijih dijelova: ukras s lijepim tiskom na gornjem desnom uglu donje korice prikazan tehnikom frotaža

2

', nutarnjeg dijela hrpta korice knji14 Stari srpski zapisi i natpisi, skupio ih i sredio Ljub. Stojanović. — Zbornik za istoriju i književnost srpskog naroda. Srpska kraljevska akademija. Knj. I, Beograd 1902; Knj. II, 1903; Knj. III, 1905; Knj. X, Sr. Karlovci 1923; Knj. XI, 1925; Knj. XIV, Beograd — Sr. Karlovci 1926. " Sv. 3, str. 619. Zagreb 1964. • »... kopija je nažalost izgorjela s Narodnom bibliotekom u Beogradu 1941 ...«. — Zagorka Jane, Kožni povezi srpske ćirilske knjige od 12. do 19. veka, Beograd 1974, str. 39. »Beogradski psaltir«, izgorjelu kopiju Münchenskog psaltira, vrlo je iscrpno obradila M. H a r i s i j a d i s, Beogradski psaltir., Godišnjak Muzeja grada Beograda 19, 1972, str. 213—251. "Đoko Slijepčević, Pajsije, arhiepiskop pećski i patrijarh srpski kao jerarh i književni radnik. Bogoslovije 8 (1933) 123—144, 241—283. 20 Takve zapise prikupio je Lj. Stojanović, n. dj. 21 Enciklopedija likovnih umjetnosti 2, Zagreb 1962, str. 332. 103