ARHIVSKI VJESNIK 7-8. (ZAGREB, 1964-1965.)

Strana - 357

rješenje za stvarne praktične potrebe. Jer, u protivnom slučaju, a uz postojeću — i pogotovo buduću — proizvodnju sve novijih vrsti arhivske građe što ih donosi općedruštveni razvoj i nova tehnička revolucija, postavlja se i pitanje: a gdje je granica broju specijalnih arhivskih ustanova? I još k tome: što ostaje praktički od onih bitnih elemenata koje smo uvodno naveli — od a) do i) — koji su objektivno dati za savremene arhivske ustanove? Pri tome naročito želimo naglasiti onaj elemenat: ostvarenja potpune i tako poželjne cjeline dokumentarnog materijala o svim oblicima i vidovima društvenog života, o procesu cjelokupnog društvenog razvoja na datom teritoriju (komune, šire regije, Republike). Ovaj princip organske cjeline arhivske građe datog područja (teritorija) bitna je osnova našega Zakona. On suštinski odgovara i našem društveno-političkom sistemu. On je u Zakonu morao biti istaknut kao bitan, uz: klasični arhivistički princip o integralnosti pojedinog arhivskog fonda ili zbirke iz čl. 5 Zakona. Tu i takvu osnovu isto bi tako bitno ugrozio sistem specijalnih arhiva, kad bi ga se prihvatilo uz one opisane izuzetke od temeljne norme iz st. 1 čl. 13. Zato naš Zakon ne prihvaća taj sistem. Primjer novog arhivskog zakonodavstva DR Njemačke u rješavanju ovog pitanja je svojevrstan. Ono doduše predviđa ne samo »državne arhive«, »okružne arhive« i »gradske arhive«, nego uz to i: »historijske državne arhive«, »privredne arhive«, »arhive naučnih ustanova«, »literarne arhive«, »foto i fono-arhive« i »upravne arhive«

23

. Međutim, sve te arhivske ustanove čvrsto i strogo centralistički povezuje centralna državna arhivska uprava, preko čije djelatnosti se nastoji osigurati jedinstvo cjelokupne arhivske službe, te ostvariti sve one bitne elemente koje smo uvodno u ovom poglavlju naveli od a) do i). Tek u toj cjelini, hijerarhijski i organski čvrsto povezanoj, može se ocijeniti uloga i specijalnih arhivskih ustanova time, što ovdje i nema zapravo klasične diobe na opće i specijalne arhive, već se čitav sistem arhivske službe sastoji samo od svojevrsnih specijalnih arhiva, povezanih centralnom državnom arhivskom upravom

24

. Prihvativši dakle koncepciju samo posebnih arhivskih ustanova općeg tipa, naš Zakon razlikuje među njima: Arhiv Hrvatske u Zagrebu i niz regionalnih arhiva (čl. 36). Dok Arhiv Hrvatske vrši poslove vezane uz arhivsku i registraturnu građu nastalu radom takvih tvoraca građe, »kojih se djelatnost prostire na čitavo ili veći dio područja Republike«, odnosno za građu, »koja ima značenje za to područje« (st. 1 čl. 37), dotle regionalni arhivi vrše takve poslove koji se odnose »na svu ostalu arhivsku i registraturnu građu nastalu na području za koje su osnovani« (st. 2 či 37). S gledišta građe koju sabiru i obrađuju, jedina je razlika među njima u teritorijalnom značenju te grade, a ne u njenim vrstama. I u jednom 23 v. »Archivmitteilungen«, XV Jnrg., H. 5/1965, str. 166—167, u provedbenom propisu od 25. VI 1965. uz Naredbu o drž. arhivskoj službi od 17. VI 1965. 24 Kriteriji specijalnosti su u primjeni kombiniranog sistema stvarne i teritorijalne nadležnosti: po tvorcima arhivske građe kojih građu preuzimaju (odatle: Centralni drž. arhiv, Državni arhivi, Okružni arhivi, Gradski arhivi, Arhivi privred. poduzeća, Arhivi naučnih ustanova, stalna arhivska spremišta, arhivski sabirni centri); po historijskim periodima iz kojih potječe građa koju preuzimaju (Historijski državni arhivi); po nekim specijalnim vrstama građe koju preuzimlju (literarni, foto- i fonoarhivi). »Upravni arhivi« pak preuzimlju registraturnu građu koja više ne služi operativnim potrebama, te obavljaju neke faze njene obrade dok se ta građa ne preda nadležnim »državnim arhivima«. 357