ARHIVSKI VJESNIK 1. (ZAGREB, 1958.)

Strana - 174

PRILOZI GRADI O USTANKU MORNARA U BOKI KOTORSKOJ 1—3 FEBRUARA 1918. B ernard Stulli Dokumenti o ustanku mornara u Bold Kotorskoj 1—3 februara 1918. godine objavljeni su dosada tefk sasvim djelomično. Ponešto od tih dokumenata objavili su autori koji su se bavili obradom tog historijskog događaja, pa su tako učinili: B. Frei (1), H. Sokol (2), F. Čulinović <3) i D. Foretić (4). Temeljitom sabiranju i objavljivanju cjelokupne sačuvane dokumentacije nije se međutim do danas, ni kod nas još nitko posvetio. Bilo bi pak potrebno da se to što prije učini, i osiguraju za to potrebna materijalna sredstva, posebno za rad u bečkom Ratnom arhivu, i to zbog više razloga. Prije svega nesumnjivo je, da je februarski ustanak mornara u Boki Kotorskoj 1918. godine jedan od najvažnijih neposrednih odjeka Oktobarske revolucije u maSim krajevima. To značenje proizlazi osobito obzirom na vrijeme kada se ustanak razvio i obzirom na velik broj učesnika ustanka. Pored toga nesumnjivo je da se ozbiljna historijska ocjena tog ustanka, i njegovog revolucionarnog značenja, ne može ni dati bez korištenja i proučavanja c j e1 okup ne sačuvane važnije građe koja se može naći u raznim arhivskim centrima na području nekadašnje Austrougarske monarhije. Konačno, kao što je nekada građanska historiografija pokušavala da iskrivljuje smisao februarskog ustanka mornara u Boki Kotorskoj, nastojeći na mistificira, i prikaže tu revolucionarnu akciju kao neku tobože isključivo nacionalističku akciju, tako se kao recidive starih shvatanja ponovno javljaju mišljenja, koja bi htjela da poriču ili u najmanju ruku skoro sasvim umanje revolucionarno — socijalističko značenje ovog ustanka, proglašavajući ga nekim, uglavnom nedovoljno određenim, pacüfistiökSm pokretom. Da bi se uz .proslavu 40-godišnjice bokokotorskog ustanka mornara, koja proslava pada u februaru 1958. godine, dao neki prilog akciji za prikupljanje i objavljivanje cjelokupne sačuvane arhivske građe o tom ustanku, i unapredio historijski studijski rad na obradi ove revolucionarne ustandöke akcije, publiciramo ovdje nešto dosada neobjavljenih odnosno uopće nepoznatih dokumenata. (5) 1) Frei B., Die roten Matrosen von Cattaro (Wien 1927). 2} Sokol H. H., Österreich-Ungarns Seekrieg 1914—1918. (Wien—Leipzig—Zürich 1938. Amalthea Verlag). 3) Čulinović F., 1918. na Jadranu (Zagreb 1951); isti, Odjeci Oktobra u jugoslavenskim krajevima (Zagreb 1957). 4) Foretić D., Nekoliko dokumenata o pobuni mornara u Boki Kotorskoj 1918. (»Istoriski zapisi«, god. VU. knj. X. sv. 1—2., Cetinje 1954), str. 364—381. 5) Kod pribavljanja građe iz Budimpešte dragocjenu pomoć nam je pružio Dr. Istvan Baraczka, a iz Praga Jidrich Vesely, pa im obojici i ovdje najtoplije zahvaljujemo na pomoći i susretljivosti. 6) Prema zabil ješci u njegovom dnevniku Sarkotiću je sredinom aprila 1918. vojnički podvrgnuta i Crna Gora. Zbog tolikih njegovih funkcija Sarkotićev je dnevnik zanimljiva građa; on dopunjuje građu službenih civilnih i vojnih vlasti Austro-Ugarske, pa ćemo se stoga na drugom mjestu detaljnije njime pozabaviti. — 174 —