Ciszterci rendi katolikus gimnázium, Baja, 1883

68 di et amplificandi maior fit copia, e re, loeo et auctoritate per enuiymemata et epichiremata argumentis amplius hic disseramus, sufficere aliquid oratoriae laudi videbimur, quum ex eeleberritna pro T. An. Milone diéta oratione argumentandi modum breviter afferamus. Aptissime facti narrationem distulit tribus propositis quaestionibus, si profuit exponere insidias Miloni struxisse Clodium, nam reum, qui a se hominem esse oecisum confessus est — ut Milo — defendi omnino fas non fűit; si iam praeiudicio senatus Milo damnatus est; si Cn. Pompeius, qui propter aliquam gratiam iudicium militibus armatis clauserat, tamquam adversarius ei timebatur. Lex enim lata a Pompeio est, ut de caede in Appia via non solum extra ordinetn, sed etiam novo iudicio quaereretur. Et quum haec ita fuissent et adversarii voluissent rem ad quaestionem facti sive coniecturalem deducere: An Milo occiderit Clodium ? qua propositione putabant eum condemnandum, quicumque enim alterum occidit, damnandus est: ingeniosissime Cicero fecit, ut hae quaestiones vim proocmii obtinerent. iudices praepararentur et tota res adversariorum manibus erepta ad quaestionem iuris: An iure occiderit ? deveniret. Exemplis ex história allatis et fabulis et tabulis, et communi consuetudine, e lege naturae probat esse aliquos casus, in quibus hominem occidere impune, aliquando et necessarium esset. „Atqni si tempus est ullum iure homines necandi, quae multa sunt, certe illud est, quum vi vis illata defenditur."

1) Secundum, quod dicunt adversarii: „caedem, in qua P. Clodius occisus est, senatum iudicasse contra rempublicam esse factam"

2) negare quidem non potest, imo probat, quum ab se quoque prius res notata fuerit; quaevis enim caedes turbat rempublicam, fit contra legem. Vulnerata est respublica etiam Tib. Gracchi, Saturnini aliorumque nece; sed quid, si non iudicati sunt, qui illos occiderunt? iusta de causa morti oblati fuisse dicuntur. Nunc quoque nonnisi rem ipsam senatus improbavit inscius vei male informatus eorum, quae ante caedem et in caede facta essent, quaeque orationi esset docendus: Milonem vi tantum insidiatoris vim opposuisse et vim vi repulisse. Res in se nefanda est, nisi causa motiva probetur fuisse necessaria. Distinguit inter caedem proprio sensu et inter occisionem factam, ut vitae consuleretur. Pulcherrime tertia obiectione ad rem suam utitur: „Cn. Pompeius rogatione sua et de re et de causa iudicavit" lege scilicet, qua novo iudicio de caede quaereretur. Quid — interrogat — quaerendum hoc iudicio fűit? Factumne sit? At constat. A quo? At patet."

3) Neutrum matéria quaestionis est; hoc igitur ipso, quod iusjit Pomp. quaesti1) Cic. Pro Mii. 4. — 2) Pro Mii. 5. — 3) Orat. Pro Mii. 6.