Ciszterci rendi katolikus gimnázium, Baja, 1883

67 surgit dicendi artis imago, quam attingere tendit assiduus. Ille enim, qui et ipse Hermagorea disciplina eruditus lniius precepta iuvenis in libris „De Inventione" perscripserat, vero ingeuii luminc quum videret artem ipsam non augeri, sed reprimi, doctrinam ad iustituendos adolescentulos

1) et ad commonendum oratorem, quo quidque referat et quo iutuens ab eo, quodcumque proposuerit, minus aberret,

2) totam remisit et a communibus praeceptis ad Aristotelem magis reversus nobilissimam artem, propriam quodain modo in libris „De Oratore III." et „Orator" compreliendit. Non quasi ipse, quod animo tenuit, qxiod quaesivit,

3) adeptus esset, illud enim nihil aliud est, nisi eloquentia ipsa, quam nullis nisi mentis oculis videre possumus at qui altissime sentit artis perfectionem consequi hominem non posse et summum studium huic menti, ut imagini conditae animo quam felicissime satisfaceret, consociat omneinque adliibet ex ingenio et affectibus, e fontibus scientiarum, e rebus et personis dicendi virtutem, quo perfectius omnis animus in dicendi copia exuberaret : hic profecto iure perfectissimus nominari meretur. Numquam per viginti seculorum ordinem exstincta laus est, qua primus inter Rom. oratores, neque post ullum Graecorum secundus unique solummodo comparandus haberetur. „Oratio ac vis forensis perfectumque eloquentiae decus ita universa sub principe eripuit Tullio, ut delectari ante eum paucissimis, mirari vero neminem possis, nisi aut ab illo visuin, aut qui illum viderit.

5) Omnes, quae umquam aliqua laude viguerunt, dicendi rationes unitae ab illo coniprehenduutur. „Videtur effinxisse vim Demosthenis, copiam Platonis, iucunditatein Isöcratis."

6) In eo ceterorum virtutes, natura et studia, ut eminentem in omnibus scientiis locum, fastigium in eloquentia conscenderet, opera contulerunt. Nulla causae pars, de qua agebatur, nullum ex scientiarum generibus, ut illis in probando et refellendo rei subsidiis uteretur, absconditum tali ingenio fuerat. „lile dialecticae subtilitatem, ille morális partis utilitatem, ille rerum motus causasque cognoverat."

7) Et omnia apte celerrimeque invenire, ad suum usum vertere sicque dicta firmare si nescisset, ludibrio ea fiducia, qua ita semper dicit, tamquam optime de causa sentiat, tantaque auctoritas, haec ut probationis locum obtineat, non tutelae fuisset. Philosophiae studiis acutum maximé est ingenium ad argumentandi rationes, quibus adversarium obruere solebat ita, ut ad omnia argumentorum genera solus exemplorum copiam subministraret. Quum autem et spatio et consilio retineremur, quominus de ductis ex praeiudieio, rumore, testimoniis, e contrariis, similibus, repugnantilms, e causis et exemplis, e persona et probabili, in quibus uberrimus, narn vituperandi, laudani) Cic. De Orat. II. 27. — 2) Cic. De Orat. I. 32. — 3) Cf. Cic. Orat. 23. — *) Ibibem. — ») Vell. I. 17. — 6) Quint. X. 1. 108. — Dialóg. 30.