Ciszterci rendi katolikus gimnázium, Baja, 1883

6. §. Quomodo eloquentia in iudiicis primam maturítatem adepta sit et quid rlietorum et philosophorum doctrina profuerit. Iudicialis oratio iudiciis adiuncta cuni iis crescat oportet. Quod igitur perfectionis neque quum quisque seinetipsum defenderat, neque quum publicae eausae coram populo in comitiis agebantur, illa non tenuit, fecit nova forma et ordo iudiciorum constitutus. Lege Calpurnia enim ab a. 605. primum quidem de pecuniis repetundis quaestiones porpetuae habebantur, quibus autem paullatiin aliae: de perduellione, de ainbitu, maiestate, peculatu, crimine falsi, de sicariis et veneficiis, de parricidis sunt additae, in quibus oratori non iam ad popularem levitatem, ut antea in comitiis facile ab accepta persona flectendam, sed ad gravissimorum virorum mentem et animum, ad iudices dicendum erat. Neque criminum delatio et reoruin postulatio a magistratibus solum et ex offieio fiebant, sed a quocumque privato, „ut inetu contineatur audacia."

1) Quod factum ita est, ut non pauci essent, quorum vitae ratio munere quasi accusatorio contineretur. Praesertim, quum tempóra ampliores, quam nmquam antea suppeditent materias. Accedit enim splendor reorum et magnitúdó causarum, quae et ipsae plurimum eloquentiae praestant. „Nam multum interest, utrum de furto aut formula et interdicio dicendum liabeas, an de ambitu comitiorum, expilatis sociis et civibus trucidatis."

2) Hic Africanus latro, fratrum cruore notatus Iugurtha, immensa thesauri copia quum sibi nefandissimorum facinorum acquisivit incolumitatem, tum omne senatus optimatiumque decus eadem abripuit. Hic parricidale telum domi stringitur; sic in urbe una, sicut in binis castris dissidetur; hic Marii inexplebilis honorum fames Sullaeque crudelis ulciscendi cupido totam Urbcm replet funere atque victoriam coronat ruinis. Amborum quidem imperio libera vox opprimi violentia et inetu videbatur eratque in foro ab oratoí'ibus ad tempus solitudo: depulsis autem auris pestiferis tanto potenti1) Cic. Pro S. Rosc. Am. 20. — 2) Dialóg. 37.