Détshy Mihály nyolcvanadik születésnapjára tanulmányok (Művészettörténet - műemlékvédelem 11. Országos Műemlékvédelmi Hivatal, 2002)

Mikó Árpád: Magnus Gruber: Tractus Danubii (1531). Egy forrás nyomában

I 55v I Stockerau

2

"

3 oppidum est situm infra Kremsam, ita dictum, quod in Danubio eo in loco multi sunt trunci et stipites arborum, qui navigationem et difficilem et periculosam reddunt. [A] Germanis enim truncus Stock dicitur. Cornaumburgum

2

"

9 exiguum oppidum, quod cum Mathias rex Hungáriáé""' longissima et durissima obsidione pressisset, expugnare tarnen minus potuit, hinc sciri potest, qua arte Viennam occupant.

2

'" A Cornaumburgo sex miliaribus distat oppidulum Vischamyndth,

2

'

2 illic amnis eiusdem nominis influit in I 56r | Danubium, dein quattuor sunt miliaria ad arcem Dewen,

293 sub qua Danubium acutiorem reddit Moraua

2

'" seu Marcha fluvius,

2

'" qui Moraviam olim Regnum nunc Marchionatum ab Hungária dividit. Morava

296 autem originem habet in Bohemiae montibus. Posonium

297 prima est Hungáriáé urbs, a Germanis habitata, distat duo milliaribus [ab] arce Dewen in monte arx munitissima sita, oppido adhaeret. Porro haud longe infra Posonium Danubius insulam efficit sese extendentem in longitudine duodecim milliarium dimidio minus la-1 56v |tam esse constat. Hanc Hungari Czallokews,

293 Germani Schuf

299 vocant. In ea sunt Samaria""

1 et Meger

3

"

1 oppida, in fine insulae arx est Comariensis,'"

2 a qua universa fere insula (Ungaria enim in comitatus divisa est) comitatus Comariensis dicitur. Caeterum Wag

1

"

3 fluvius duobus milliaribus supra arcem Comariensem prope pagum Gutta"" Danubium influit ac duobus milliaribus a suo ostio excipit amnem Nitriam

3

""' alluentem civitatem Nitriensem, sedem epsicopalem.

306 Hoc hie observandum Hunga-| 57r |riam magis exornatam esse arcibus, quam oppidis. In ripa vero fluvii Wag, qui oritur in comitatu Zepusiensi, ex tribus fontibus in confinibus Hungáriáé et Poloniae, fluitque per Lypthoviensem, Arvensem, in quo amnem recipit Arvam dictam,

1

"

7 Thwroczensem, Thrincziniensem et Nitriensem comitatus. Multae sunt praeclarae arces, inter caeteras precipui in Hungária nominis arx Trinchiniensis,

3

™ in qua Iohannes vaivoda patriae suae pestis educatus, at nunc ea a Ferdinando rege possidetur. Sunt et | 57v | aliae, videlicet Lycaua,

30

" Orava,

31

" Streczschen,

3

" Bistrina

3

'

2 etc. In hat dicta Hungáriáé parte, quae Poloniae, Schlesiae, Moraviae contermina est, incolae utuntur lingua Sclavonica. Octo milliaribus ab ostio Wag fluvii labitur in Danubium amnis Grana

313 multis auctus amnibus. Hie oritur in montibus septem civitatum montanarum,

3

" quae sitae sunt in confinio comitatus Zepusiensis, qui Poloniam attingit. Nomina precipuarum civitatum montanarum, quarum incolae Germanica lingua I 58r | utuntur, sunt Kremniczia,

31

"' Novum Solium,

316 Vetus Solium,"

7 Schemniczia,"" in his aurum, argentum, cuprum et id genus metalla effodiuntur. At Grana fluvius Zoliensem Barsiensemque comitatus praeterlabitur, ac tandem infra Kakat,"

9 oppidulum ex adverso arcis Strigoniensis situm,

32

" in Danubium inferlur. Ad meridiem miliare infra ostium Granae fluvii, Danubius recipit amnem [ab] Hungharis Hipol

32

' dictum, inde est Marosch oppidum

322 a Germanis habitatum situm ex adverso arcis Vissegradiensis. Porro Varia,

323 sedes episcopalis a Marosch distat exiguo | 58v | intervallo. Agria,

321 urbs mediterranea, sedes epsicopalis primaria, tredecim miliaribus a Danubio, quinque a Tibisco

32

" sita est. Pestum

326 ex adversa et opposita parte arcis et urbis Budensis conspicitur, oppidum haud inamoenum muro munitum a Turcis exustum. Hoc, ut et Budam, hactenus Germani et Plungari incoluere, senatores et iudices partim ex Germanis, partim ex Hungaris eligi soliti sunt. Non ita longe infra Pestum Danubius duplici cursu insulam constituit protensam ad no vem milliaria, I 59r | quam Hungari Czepel

327 vocant, haec regináé Hungáriáé subdita aucupio et venationi dicata palatio item pulcherrimo exornata est, in fine insulae est Kewi Rascinorum oppidum.

32

" Post Vaciam nullus est ad Danubii ripam locus memorabilis excepta Colotzia

32

" sede archiepiscopali paulo supra Tolnam

33

" sita, quae est in ripa meridionali. Bacia

311 item sedes archiepiscopi unita cum Colocziensi ecclesia distat a Coloczia decern et septem milliaribus. Pestum oppidum respicit Wylack urbem oppositam. I 59v I Titulium

332 oppidum et arx eiusdem nominis situs est ad ripam Tibisci seu, ut alii vocant Tyssae.

333 Hie fluvius multis et magnis auctus amnibus influit in Danubium, ostio Tibisci opposita est in meridionali ripa urbs Salonkemen.

331 Tibiscus fluvius oritur in Marmorusio, ita Hungari Hungáriáé partem nominant,

33

"' quae est inter civitates superiores et Transsyluaniam in confinibus Poloniae et Moldáviáé sita. Tibiscus autem, ut memoravi, compluribus augetur amnibus, partim ex civitatibus superioribus, partim ex Transsylvania decurrentibus. I 60r I Circa Zegedunum

336 civitatem campestrem confluunt Marosch fluvius

337 decurrens per Transsylvaniám, in ea *** Albam luliam sedem episcopi Transsylvani.

33

"