KOZÁKY ISTVÁN: A HALÁLTÁNCOK TÖRTÉNETE II. / Bibliotheca Humanitatis Historica - A Magyar Nemzeti Múzeum művelődéstörténeti kiadványai 5. (Budapest, 1944)

IV. Das Vadomori

-203­Nun teile ich fol. 142b der Hschr. Cod. 512 (saec. XIV.) aus der Stadt- und Hochschulbibliothek zu Bern mit : fol. 142b «(linke Spalte) ut velis cessare, vide litteram : (Mor)tales cuncti quod contendunt adipisci (Nec si) perficiant uite discrimina curant, Ex insperato dominus tibi contulit ultro ut cessare uelis deuictus supplicat hostis. Treicius ffronesis agit per similitudinem quod Ali­thia debet parcere pseusti dicens treicius pates id est Or­pheus commouit manes id est animas infernales, pectine id est cythera. multomagis debes moueri lacrimis pseustis. phebe id est luna A pheíbehos qui est lux. tollit, id est extollit cornua sua. quia nouiluminum tunc erat. Sol petit occasum, id est mergitur in mari sed opinione paganorum. frigus opacum succedit, id es latet. Desine quod restat. In hoc uersu se offerunt quatuor locutiones ; primo sic : 0. Alithia desine plura dicere ne desperatio ledat. haec 2-a : quid restat salus, restatur, pseusti hie ulterius non procedas. dicendo aliqua. quantum si aliquid dicas de­speratio ledet eum vel sic: desine quod restat, id est quod superest ad dicendum scimus enim quod multa restant tibi dicenda ne desperatio ledat pseusti. sicut lesit Cayn et iude vel sic : desine oportet alia dicere scilicet superest et quod restat nisi cesses desperatione ledes justum uel conuersum. vide litteram : Treicius votes commouit pectine manes te moueant lacrime iam tollit cornua phebe Sol petit occasum (!) frigus succedit opacum Desine quod restat ne desperatio ledat. Explicit iste liber scriptor sit crimine liber. 1. Vado mori: certa nec est quid certius ilia hora fit incerta nec mora vado mori. 2. Vado mori Presens transactis equiparando Si non transivi transeo vado mori. 3. Vado mori cinis in cinerem tandem rediturus Ordine quo cepi desino vado mori. 4. Vado mori papa nam mors papare diu me non sinit os cogit claudere vado mori. fol. 142bß 5. Vado mori presu! baculum sandalia mitram nolens siue volens desero vado mori. 6. Vado mori rex sum, quid honor, quid gloria mundi Est via mors hominis regia vado mori. 7. Vado mori logicus alijs concludere noui Conclusit breuiter mors mihi vado mori. 8. Vado mori medicus medicamine non redimendus Quicquid agat medici pocio : vado mori. 9. Vado mori doctus pugiles superare duello Sed superare necem nescio. vado mori. 10. Vado mori juuenis quia nil valet ipsa juuentus de nece protegere non queo. vado mori. 11. Vado mori senior nam finis operis instat Jamque patet mortis janua, vado mori. 12. Vado mori sed nescio quo vel quomodo quando Me quousque loco versero vado mori. 13. Vado mori : cernens quod mors cunctis dominatur Tensa uidens mortis rethia vado mori. 14. Vado mori miserere mihi rex inclite xpe Omnia dimitte crimina, vado mori. 15. Vado mori spectans vitam sine fine manentem Spernens (spern) presentem sic bene vado mori. Der Schreiber hatte hier einen Fehler gemacht. Er hatte scheinbar noch weitere ähnliche Texte vor sich, vielleicht sogar illustriert. Diese Texte mussten. wie der sog. Everymandialog, den mit der Sense mähenden Tod dargestellt haben. Denn die weitere Schriftprobe, welche möglicherweise auch schon von einem anderen Schreiber herrühren könnte, beginnt mit den Worten : 0 mors : metis aliena metens sine metus . . . Es mutet an, wie der Jammerruf des Sterbenden : 0 mors, quam amara est memoria tua 1 Diese Vereinigung des Vadomorigedichtes mit einem mystischen Streitgedichte in der Ber­ner Handschrift zeigt uns, wie nahe der Vado­moribegriff zur mystischen musikalischen Welt­anschauung des Mittelalters stand, dass sogar noch im XIV. Jahrhundert ein Vadomorigedicht und ein Streitgedicht, das mit den mystischen Vorstellungen der mittelalterlichen Kreuzbilder endet, mit Leichtigkeit aufeinander bezogen wer­den konnten. In dem Programm von Osternacher über die Ekloge Theoduls 1 werden S. 14 ff. jene Handschriften aufgezählt, welche er benützte : Der älteste Kodex, der „Codex Langobardicus" L. 6. 5. membr. (fol. Ir —6v, Bruchstück, Vss. 23—344 vorhanden) im Eton-College stammt aus dem X. Jh.; der Cod. Linciensis im Grossen Seminar zu Linz stammt aus dem XI. Jh.; aus dem XII. Jh. sind die Handschriften zu Einsie­deln (Cod. 34, ss. X—XII. membr. fol. 23 ff.), in Bern (Stadtbibl. Cod. A. 92, saec. XI—XII. fol. 2v ff.), in Oxford (Bodl. Libr. Auct. F. 2. 14, fol. 53b ff. cum glossis), in London (Brit. Mus. Ms. Harley 3093, ss. XI—XII. fol. 34 ff.), in München (Clm. 19483 aus Tegernsee, fol. 1 ff.; Clm. 19476, Tegerns. fol. 32 ff.; Clm. 19462 Tegerns. fol. 18 ff.) ; weiter gibt es Handschriften des XIII. Jhs. in Paris, Wien, München, aus dem XIV. in Paris, Wien, Florenz usw. Eine lange Reihe von Hand­schriften zählt Osternacher S. 17 ff. auf, 97 an der Zahl, die er nicht berücksichtigte. Diese sämtlich aufzuzählen ginge über das Ziel dieses Buches. * * * Ich glaube, dass es mir gelang, zu zeigen, wie sich die Idee der mittelalterlichen Toten­tänze in dem Rahmen der mittelalterlichen mysti­schen Weltanschauung und auf dem Gebiete der mittelalterlichen lehrhaften Dichtkunst lang­sam vorbereitete und wie aus den Contemptus­Mundi-Werken stufenweise das Vadomori-Ge­dicht enstand, dessen „mystisch-musikalische Umdeutung" oder „Kontrafaktierung" zu jenen „christlich-völkischen" und ebenfalls „magisch umgedeuteten" Kirchen- und Kirchofstänzen führten, in denen die einzelnen Stände erst allein und nur monologisierend, später aber mit der „Everyman-Todesgestalt" (im Kreise der „Ge­samtlegendenmotive" dialogisierend, ja sogar mit den „tanzenden Toten des Kirchofs" in der Sage) vermengt auftraten, tanzten und den Weg der Menschheit entweder zu Gott in den Himmel (durch die Himmelsregionen auf der „Himmels­leiter" und am „Lebensrade") oder den Weg der Sünder durch die „Unterweltsregionen" bis zur Hölle (im Rahmen des Iudicium Universale und Particulare auf der „via regia mortis") sym­bolisch dargestellt hatten. 1 Programm des Petri-Kollegiums, Urfahr bei Linz 1902.

Next

/
Oldalképek
Tartalom