KOZÁKY ISTVÁN: A HALÁLTÁNCOK TÖRTÉNETE II. / Bibliotheca Humanitatis Historica - A Magyar Nemzeti Múzeum művelődéstörténeti kiadványai 5. (Budapest, 1944)
IV. Das Vadomori
- 186 — 10. Vado mori diues, ve quid michi copia rerum, Dum mortem nequeat pellere, vado mori. 11. Vado mori cultor, collegi íarris aceruos, Quos ego pro vili computo, vado mori 12. Vado mori pauper, quem pauper christus amauit. Hunc sequar euitans omnia, vado mori. Wie ich es aber aus dem Briefe Herrn Gilsons entnehmen kann, passt das Vadomorigedicht in der Londoner Hschr. Brit. Mus. Add. Ms. 18347, fol. 119—131, mit seinen 25 Distichenf gar nicht in diese „erste Gruppe" Storcks, denn die Reihe der Monologe umfasst dort folgende Stände : Genitus de sanguine nobiliori, Pulcher, Juvenis, Senex, Dives, Pauper, Pulcher visu, Sapiens, Stultus, Sperans modo longum vivere tempus, Cernens quod mors cunctis dominatur, Gaudens, Quid amem, Quid ouem, Quid agam, Set t!) nescio quo vel quomodo quando, Miles, Pugilis, Medicus, Loytas sive logicus, Monachus, Presul, Papa, Cinis, in cinerem, Miserere mei . . . .Hier ist dann freilich der „stärkste Stand" der „Büsser". Es ist ein „Büsserlied" und würde eher einer von Storck später genannten Form ähnlich sein. Während die Varianten in London, Brit. Mus. Add. Ms. 24660 und Royal Ms. 5 E XXI. tatsächlich in diese „erste Gruppe" gehören, ist das Vadomorigedicht in dem Kodex Royal Ms. 7 E VII, Fol. 177 ff. (nach einem Compendium morale des Roger von Waltham ) schon eine überaus erweiterte Form, welche so beginnt : „ait quidam versificator : vado mori". . . etc. Die Stände sind : Rex, Papa, Presul, Miles, Pugil, Medicus, Magicus (!), Logicus, Juvenis, Senior (Lebensrad !) Dives, Judex, Fortis (wer ist der stärkste ? !), Pauper (der Arme ist stärker !), Non me retinet viciosa voluptas, Genitus de sanguine nobiliori, Pulcher, Sapiens, Stultus, variis epulis vinoque repletus, Sperans per longum vivere tempus, Gaudens, Sed nescio quo sed nescio quando, Cernens quod mors cunctis dominatur, Non me tenet ornatus aeque vestis, Presens transactis equiparando, Videat quo currat quisque superstes, Cinis in cinerem tandem rediturus, Sectans alios sectandus et ipse (Seneca !), Sors certa quid est nil certior iila, Quid amem qui finem spondes amarum, Sortes non hoc non impedit illud, Miserere mei, Sperans vitam sine fine manentem. Eine zweite erweiterte Fassung, welche ohne Einleitung erscheint, kommt nach Storck erst vom XIV. Jahrhundert ab vor. Diese Fassung teilt Storck in seiner zitierten Abhandlung a. a. 0. S. 426—428 nach einem Text der Mazarine-Bibliothek mit. Aber diese Version befindet sich auch in der „Chorea ab eximio macabro" des Peter Desrey als Anhang zum Speculum omnium statuum des Rodericus Zamorensis. 1 Zu diesem zweiten Typus nennt Storck folgende Handschriften: 1. Paris, Bibl. Mazarine 980, fol. 83, saec. XIII—XIV. - 2. München. Cod. lat. 5015, fol. 4. saec. XV.; fol. 3v wird Helinandus monachus frigidi montis als Verfasser genannt. — 3. München, Clm. 20015. Anf. des XVI. Jahrhunderts : Hos versus composuit Dominus Helinandus, qui fuit multum egregius in omnibus dictis suis, (vgl. Analecta hymnica von Dreves, XXXlII. S. 285—286 ; vgl. weiter unten im Zusammenhange mit Helinandus 1). — 4. Rostock, Universitätsbibliothek, bibl. IV, C. IV, 14, fol. 34v. XV. Jahrhundert. 54 Disticha. Als Verfasser dieses „Carmen de morte" wird in 12 das Gedicht begleitenden Hexametern der Benediktiner Petrus von Rosenheim bezeichnet, der sie 1424 im Kloster Melk verfasst haben soll (vgl. Serapeum, XXI, S. 170 ff.). Rosenheim war ein grosser Klosterreformator. Wurde 1380 zu Rosenheim geboren und starb am 6. oder 7. Januar 1464 in Melk. Im Jahre 1403 wurde er Mönch in Subiaco und er vertritt eines jener stärksten Verbindungsglieder, welche Subiaco und Melk verbanden und ermöglichten, dass deutsche Todes- und Totenlegenden nach Subiaco gebracht, die Ideen des Vadomorigedichtes aber wieder aus Subiaco nach Melk verpflanzt werden konnten. In den Jahren 1418—1423 war P. Rosenheim Prior von Melk und war Mitgründer der „Melker Observanz". Er war 1432 in Basel am Konzil und wurde dann vom Konzil nach Böhmen entsandt Möglich, dass er der erste und grösste Propagator der Idee des Totentanzes War I Sein Vadomori werde ich hier ebenfalls mitteilen 1 — 5. München, Doc. lat. 7747, fol. 68. XV. Jahrhundert. Auch hier wird Petrus Rosenheim als Verfasser genannt (vgl. Calal. cod. bibl. Monac. III, 3, S. 195; vgl. weiter unten in der sog. „Münchener Kompilationsformel"!) — 6. Bibl. Mazarine, 3896, fol. 237. XV. Jahrhundert. Es ist das Vadomori von Peter Desrey (vgl. auch bei Bonuicinus de Ripa : De morle carmen horrendum, Z. 61 ff. im Druck Venedig 1507; vgl. Roman. Forschungen III, 292). Es folge hier nun erst der Vadomoritext nach der Pariser Hschr. Bibl. Mazarine 980, fol 83o — verglichen mit dem Vadomori des Petrus Desrey, auf dessen Standesreihe in Klammern hingewiesen werden soll ! Die Disticha 9, 12, 14 und 16 stimmen mit dem Modus (Typus) I. zusammen. Die Disticha Nr. 9, 10 und 13 hat Desrey nicht übernommen. 1. Vado mori : mors cerfa quidem nil cercius illa Hora fit incerta, vel mora: Vado mori. (Papa II). 2. Vado mori : quid amem, quod finem spondet amarum ? Cuius inanis amor ? non amo : Vado mori. (Imperator III. 1. 3. Vado mori : sors es quia non hoc impedit illud. Quo mecumque ferat sors data : Vado mori. (Cardinalis IV.). 4. Vado mori: uideat quo currat quisque supeistes. Cursor habet mecum dicere : Vado mori. (Legátus a latere VI.). 5. Vado mori : presens transactis equiparando. Si non Iransiui, tanseo : Vado mori. (Rex V.) 6. Vado mori : uiuens (misero) sentencia dura, beato grata; mori sequitur uiuere : Vado mori. (Dux VII.). 7. Vado mori : cinis in cinerem tandem rediturus Ordine, quo cepi, desino : Vado mori. (Patriarcha VIII.). 8. Vado mori : sectans alios sectandus et ipse : Ultimus aut primus non ero : Vado mori. (Connestabilis IX.). fol. 84r. 1 Gedruckt Hanau 1613, ediert von Melchior Goldasl ; weiter unten, im Zusammenhange mit dem Pariser Totenlanzlext werde ich auch diese lateinische Übersetzung und Kompilation mitteilen 1