KOZÁKY ISTVÁN: A HALÁLTÁNCOK TÖRTÉNETE II. / Bibliotheca Humanitatis Historica - A Magyar Nemzeti Múzeum művelődéstörténeti kiadványai 5. (Budapest, 1944)

I. Die „Contemptus-Mundi"-Literatur

- 138 — und Lebensrad-Darstellung (Z. 46 fi. und 62 iL). Übrigens erweitert ja Bernhardus 1 den Begriff des Lebensrades ebenfalls mit einer Standesaufzählung. Die Standesreihe unseres „kleineren Conlemptus mundi" (Z. 66 ff.) ist zwar nicht so ausgeprägt, wie bei Bernhardus, wo der „Ge­sang der Stände" erwähnt wird, aber dies kann ja auch damit erklärt werden, dass unser Dichter aus dem „gros­sen Contemptus mundi" einen Auszug machen wollte, der das grössere Werk an Beliebtheit übertieffen, also nicht allzu lang sein sollte. Auch Bernhardus schreibt mehr­mals über die Liebe und über den unkeuschen Umgang mit Weibern, — wie dies auch unser Dichter macht (Z. 83 ff.). Auch die Szene mit dem Reichen und dem Ar­men, die Darstellung des Schicksals der Reichen, der Lob der Armut, sind auch bei Bernhardus bevorzugte Themen, und sie füllen einen grossen Teil auch unseres kleineren Gedichtes aus (Z. 152 ff. 161 ff. 204 ff.), u. zw. vereinigt mit der Infernus-Darstellung (Z. 131 ff.), wie bei Bernhardus Morlanerisis. Unser Dichter lässt nach einem Bilde der Seligen und Verdammten (Z. 119 ff.), nach ei­ner Beschreibung der Hölle (Z. 131 ff.) und der ewig verdammten „Divitiae" (Z. 152 ff.) einen Lobspruch, ein wahres Preislied auf die Armut anstimmen (Z. 156 ff. 204 ff.). Das Bild des Todes, wie es an manchen Fresken der Kirchen und Kirchhöfe sicherlich schon im XI —XII. Jahrhundert zu sehen war, „Mortis Imago horrida", kehrt nach dem Vorbilde Bernhards 2 auch in unserem Contemp­tus-mundi-Werkchen wieder (vgl. Z. 209), sowie auch die Darstellungen des Südenfalls, der vom Teufel verführten Eva, des vom Himmel herabsteigenden Heilands, des „Soler", der über Sünde und Teufel siegt, und fast mit gleichen Zügen charakterisiert wird, wie dies in den mei­sten mittelalterlichen Handschriften der Fall war, 3 sowie die Gestalten der Fides und Virtus, des Glaubens und der Guten Tat. wie dies in Metz bildlich zum Ausdruck kommt, 4 fehlen aus unserem kleineren Contemptus mundi nicht. 5 Nach einer schönen Charakteristik des „miles Christi" (Z. 276 ff.), spricht unser Dichter, — wie auch Bernhard, — über den Ausgang der Seele (Z. 292 ff ), über die Seligkeit (Z. 297 ff.), über das Himmlische Je­rusalem (Z. 218 ff.) und über den grossen Wert der Selbst­verleugnung, der Aszese (Z. 332). Als Endresultat unserer Untersuchungen möchte ich noch einmal festsellen, dass unser Contemptus-mundi-Gedicht mit dem Anfang „Chartula nostra" ein Auszug des Contemptus­mundi-Werkes von Bernhardus Morlanensis ist und daher selbstverständlich leicht dem „ande­ren" Bernhardus zugeschrieben werden konnte. Aber auch die Verwandtschaft unseres Gedich­tes mit den Vadomorigedichten kann uns nach diesen vorausgeschickten Betrachtungen ganz klar vor den Augen stehen. Ich bringe nun den Text in seinem gan­zen Umfange, da ich doch auch eine Samm­lung der Texte geben will und später auf die­sen Text in einer sehr wichtigen wissenschaft­lichen Literaturfrage zurückweisen möchte, wo­bei mir der ganze Text in seinem vollen Um­fange dienlich sein kann. 6 Chartula nostra tibi mandat, Rainalde (dilecte), salutes. Plura videbis ibi, si non mea dona refutes. 1 Vgl. Ausg. Wright. S. 31. 2 Vgl. oben S. 129 b ; Ausg. Wright, S. 48 ; im II. Buch, an einer Stelle, wo die symbolischen Gestalten Venus, Furor, Fraus usw ihren Einzug in die Welt halten. 3 Vgl. GTT Bd. 1. S. 106 ff. und Tafel IV. Fig. 5. 4 Vgl. hier Tafel II. 5 Vgl. Z. 211 ff: Eva; Z. 230 ff.: der „Soter" vom Himmel steigend; Z. 2o0 —251: der sieghafte Christus ; Z. 255 ff.: Glaube und „gute Tat" ; vgl. die Everymanlegenden 1 6 Vgl. E. Schröder, a. a. O. S. 346—354. Dulcie sunt anime solatia que tibi mando, Sed prosunt minime, nisi servas hec operando. • 5 Que mea verba monent, tu noli tradere vento. Cordis in aure sonent. et sic retinere memento, Ut tibi grande bonum nostri monitus operentur, Perque dei donum tibi celica regna parentur. Menti sincere possunt hec verba placere, 10 Hec iter ostendunt, hortantur, non reprehendunt. Vox divina sonat, quod nemo spem sibi ponat In rebus mundi, que causam dant pereundi. Si quis amat Christum, mundum non diligit islum, Sed quasi fetorem spernens illius amorem 15 Estimát obscenum, quod mundus credit amenum : Totum vilescit iam quidquid in orbe nitescit. Vitat lerrenum decus et mortale venenum, Abiectoque foris ceno carnalis amoris Ad regnum celi suspirat mente fideli, 20 lamque fide plena paradisi sperat amena. Tu quoque, frater, ila carnis contagia vita. Ut placeas Christo, mundo dum vivis in isto. Nec tibi sinl eure rei ad nihilum rediture. Quae cito labuntur, multoque labore petuntur, 25 Nec modo leteris, quia forsan eras morieris. Per nullám sortem poteris depellere mortem. Cur coro letalis, quia vermibus esca pararis? Nunc locus est flendi, locus est peccata luendi, Postea gaudebunt qui nunc sua crirnina flebunt. 30 Iam modo letetur qui gaudia summa meretur. Gaudia stultorum cumulanl tormente dolorum. Talia prudentes fugiunt, ea despicientes. Cur caro non spernis que pretereuntia cernis ? Nonne vides mundum miserum et pariter moribundum 35 Sub gladio dire mortis languendo perire ? Morsresecat, mors omne necat quod came creatur, Magnificos premit et modicos, cunctis dominatur. Nobilium tenet impérium, nullum reveretur, Tarn dueibus quam prineipibus communis habetur. 40 Mors iuvenes rapit atque senes. nulli miseretur. lila fremit. genus omne tremit quod in orbe movetur. lila ferit, caro tota perit, dum sub pede mortis Conteritur nec eripitur vir robore fortis. Cur igitur, qui sic moritur, vult magnificari ? 45 Cur nimias sibi divitias petit ille parari ? Instabiles sumus et fragiles, mult'sque ruinis Atterimur : sie iam trahimur sub tempore finis. Pretereunt et non redeunt mortalia queque, Hec statio manet in dubio sic node dieque. 50 Vita brevis velut umbra levis sie annihii tur. Sic vadit subitoque cadit, dum stare putatur. Quis redimil cum mors perimit, quia federe nunquam Nec pretium nec servitium mors aeeipit unquam ? Sed quid plura loquorl nulli mors impia parcit, 55 Non évadit inops nec qui marsupia farcit. Non igitur cesses ea que bona sunt operari. Nam mors non cessat tibi node dieque minari. Amplius in rebus noli sperare caducis, See cupiat tua mens eterne gaudia lucis. 60 Fallitur insipiens vile presentis a more, Sed sapiens noscit, quantum sit plena dolore. Quidquid formosum mundus gerit auf speemsum, Floris habet morem, cui dat natura colorem, Mox ut siccatur, totus color' annihilatur, 65 Postea nec florem monstrat nec spiral odorem. Regia maiestas, omnis terrena poteslas Prosperitás rerum, ser ies longinqua d erum Transiet absque mora, cum mortis venerit hora. Mundi quid sit honor, ego nunc tibi scribere conor I 70 Nosti quippe satis, quia nil ferat ulilitatis. Pred a terrarum, possessio divitiarum, Fahr c a murorum, grandis struetura domorum, Gloria mensarum cum deliciis epularum, Insignesque thori, cuppe scyphique decori, 75 Resplendens vestis, que moribus obstat honestis, Grex armentorum, spaciosus cullus agrorum. Fertile vinetum diversa vite repletum, Gratia natorum, dilectio dulcis eorum, Cuncta relinquentur nec post hec invenientur. 80 Quod breviter durat, quis prudens querere curat? Non metuens hominem faciei mors spera finem Rebus mundanis mendaeibus et male sanis.

Next

/
Oldalképek
Tartalom