Bakos Katalin - Manicka Anna szerk.: Párbeszéd fekete-fehérben, Lengyel és magyar grafika 1918–1939 (MNG, Warszawa–Budapest, 2009)

III. KATALÓGUS - 1. VÁROS. TÖMEG. GÉP. A MODERNIZMUS ARCAI - - Az építés eszméje. Konstruktivizmus és geometrikus absztrakció

Alfréd Forbáth, architekt wykształcony w Monachium, który w latach 1920-1922 pracował w biurze architekta Gropiusa, w latach 1922-1924 tworzył abstrakcyjne kompozycje z równoległych linii techniką kolorowego rysunku kredą i litografii. W swoich niewielkich rysunkach operował kolorowymi liniami i pasami, zagęszczanymi tak, aby uzyskiwać na płaszczyźnie konstrukcje przestrzenne. Wykorzystanie niezadrukowanej powierzchni papieru u Forbatha skutkowało specyficznymi efektami wizualnymi, które powodowały wrażenie wprowadzenia światła do kompozycji. Kompozycja horyzontalna Forbátha jest wykonaną techniką serigrafii repliką jego dzieła z początku lat 20. W roku 1923 nakładem Towarzystwa Kestnerowskiego w Hanowerze ukazał się cykl złożony z 6 litografii. Teka Kestnerowska obrazuje berliński etap w twórczości Moholy-Nagya, poprzedzający okres Bauhausu. Indywidualną cechą abstrakcyjnych kompozycji Moholy-Nagya w tym okresie jest problem przezroczystości. Zawieszone na neutralnym tle układy kształtów wykazują pokrewieństwo z suprematyzmem Malewicza. Przenikające, przebijające się przez siebie kształty wykazują wpływ teorii tzw. architektury kryształowej, uprawianej przez architektów ekspresjonistycznych w malarstwie i grafice. Twórczość Moholy-Nagya łączy w sobie wrażliwość i harmonię z oszczędnością formy i konsekwentnym uwzględnianiem charakteru danej techniki. Podobne układy materiałów, przestrzeni i światła pojawiają się w pracach plastycznych oraz konstrukcjach materiałowych z tego okresu, a następnie w późniejszych dziełach artysty. W roku 1922 „MA" opublikowało jedną z kolorowych grafik Moholy-Nagya, Kryształowa architektura. Wpisuje się ona w cały szereg konstrukcji obrazowych aktywistów jako jej indywidualna odmiana. Grafiki László Périego wielokrotnie ukazywały się na łamach „Der Sturm". Jego składająca się z 12 linorytów teka została wydana przez to czasopismo w 1923 roku. Ostatnia jej część to złożona z trzech elementów kompozycja, będąca zapowiedzią projektu dekoracji naściennej, przedstawionej w roku 1923 na Grosse Berliner Kunstausstellung. Litografia z napisem Wandgestaltung stanowi wykonaną w 1963 roku replikę tego projektu, który w założeniu powinien mieć przeszło 17 m. W działalności Périego szczególnie wyraźnie widać, że architektura obrazu jest właściwie uniwersalnym systemem znaków, który może funkcjonować w różnych wymiarach i technikach. Peri, który pierwotnie był murarzem, a później oprócz sztuk plastycznych zajmował się też budownictwem, lubił rustykalną strukturę betonu. Wyobrażał sobie ją nie tylko jako metodę pracy z papierem, bo swoje pomysły obrazów realizował także pod postacią kolorowanych reliefów betonowych. Jego zwarte, zbudowane w surowy sposób, dwuwymiarowe linoryty, zarówno te zamknięte i statyczne, jak również te otwarte i dynamiczne formy stanowią rodzaj znaku. Pośród delikatnie wyłaniających się z przestrzeni ścian reliefów betonowych - tak samo w przypadku projektu Wandgestaltung - dominowały przełamane, nieraz sprawiające wrażenie lotu, konstrukcje. Reliefy z betonu wykorzystują ten sam czarno-czerwono-szary akord kolorystyczny co grafiki. Wraz z coraz rzadziej przywoływanymi hasłami rewolucji w konstruktywizmie, stopniowo przechodzi on na pozycje praktyczne. Fundamentalna dla tego nurtu idea budowania jako takiego i odkrywanie nowych technik zaowocowały licznymi realizacjami w rzeczywistości. Manifesty i abstrakcyjne kompozycje na łamach „MA" zastąpiły dzieła architektoniczne, filmowe, fotograficzne i teatralne. Po powrocie do kraju w roku 1926 Kassák założył nowe czasopismo „Dokument" („Dokumentum"), w którym prezentował Węgrom zastosowania konstruktywizmu w praktyce. Plastyka bezprzedmiotowa AM: Sztuka awangardowa w XX-leciu międzywojennym stanowiła jedynie niewielki margines ówczesnego życia artystycznego, mimo ze z perspektywy czasu niekiedy wydaje się, że był to nurt dominujący i o ogromnym zasięgu. To wrażenie jest być może kwestią niespełna pół wieku życia