Waldstein, Francis – Kitabiel, Paul: DESCRIPTIONES ET ICONES PLANTARUM RARARIORUM HUNGARIAE VOL. 1. (1800)

XXII tinent, copia eminent fai culinaris, Sodaj fal mirabilis őz nitrates. Haec igitur prae aliis commemoranda funt. V r 1) SAL CULINARIS , quem nunc a principiis ftiis muriatem Sodae nominant, in ingentibüs maffis fub crufta fuperficiali terree duobus potiífimum locis latét

: in Sárofienfi nimirum őz Marmarofienfi Comitatu. Ibi ad Sóvár folidus caedebatur usque annum 1750, quo irrumpens aqua fodinas fuffocavit (a) ; hic ad plura milliaria longe lateque extenditur, in profunditatem indeterminatám obtinens, jam inde a feculis condimentum culinis fuppeditans inexhauíta penu. Memorabile eft, falem nunc in omnibus a nobis vifis fodinis: ad Sugátág, Szlatinaíii j őz Rhoiiafzék, in ftrata fasciis nigricantibus diftincta dispofituin eíl'e. 2) Poft falem communem copiá fequitur Soda blanda feu carbonás Sodae; tum multo paxcior fal mirabilis feu fülphas fodae, quorum falium uterque ad aquas falfas, fupra indicatas, eíflorefcit. Solum nempe circum has ubique fere arenofum őz friabile a quam more tubulorum capillarium fugens eamdem cum fale fupra paludes őz ftagna elevat őz majoré fuperficie folis aérisque actioni exponit, quo fit, ut illa difflata hic reiüaneat folidus, nivis inítar terram tegens^ Pofteriorem tamen etiam in ipfis ítagnis in maíTani fölidani duos tresve pollices craífam coactum reperimus. 3) NITRI proveiltüs in Hungaria pariter non modicus eft; ut enim nihil dicamus de magna quantitate, quae quotannis vulgari methodo e terris educitur atque adjecta potaífa in nitrum venale convertitUr, tale jatn formátum reperitur Budae in cellis vinariis atque in Kis-Tapolofán in muris (b). Magis autem memorabile eft, ad Nyiregyház , aliisque in locis Comitatus Szabolcfenfis Őz Szathmarienfis nitrates fimili ratione, qua fodam eíflorefcere notavimus, e folo provenire; quod ideo noftrates nitri lucrandi caüfa inftrumento equis trahendo velut dolabra radunt, ut abrafam partem fale illo divitem promtius converrere őz elixiviare poífint. 4) Sed nec defunt alia falium forma folida occurrentiitni genera : Alumen enim fupra Viífegrad, ad Párád, ad Bereghszafz őz Nagy-Bégany atque aliis in locis aeris humidique actione producitur 5 fal amarus Strigonii in monte Thomae őz arcis; ad Weindorf non procul Buda 3 ad Párád inter utramque aluminis officinám, őz prope Mehadiam reperitur ; fulphates denique metallorum, cupri potiífimum őz ferri, in fodinis vallis dominorum , Szomolnokienfibus , Neofolienfibus aliisque non infrequentes funt. f) CORPORA REGNO MINERALI PEREGRINA. In crufta telluris vifcera tegente praeter materias hactenus recenfitas delitefcunt etiam, corpora, quae e regno vegetabili aut animali, faltem quoad formám, ortum ducuiíí, praeteritorum feculorum revolutiones teftificantia. Huc pertinent: 1) E REGNO VEGETABILI: u) ligna , quae petrificata, aut uno verbo Lithoxy la vocant, non infrequentia in plerisque Comitatibus montoíis : ß) LITHANTHRACES, faepe adhuc lignorum formám referentes, ac proinde e fepultis fylvis orti; horum ftrata, quae nobis huc usque innotuerunt, hic commemorare juverit: reperiuntur nimirum in Comitatu Barfieníi ad Fenyö-Kofztolán (c), in diftantia horae a pago Kis-Tapolcsán (d)j inter Schemnitzium őz Kremniczium (e); in (a) Fichtel von den Karpathen. 66, (b) Efiner Mineralogie. III. B. 1. Abth. 58 (c) Ung. Magaz. IV. 135. (d) Efiner Mineral. II. a. Abth. dio. ([ej Born Briefe. 2ia.