Carolus Wagner: Analecta Scepusii sacrii et profani. Pars II. (Viennae, 1774.)
EX VlSlTATlONlBUS SCEPUS. írias fingulari amore 9 exfcribendam liberaliífíme dedit. Uíraque autem fic ufus fum, ut ex duabus unum veluti corpus formarem , & modo refe&is iis, quae extra hiftoriam videbantur; modo adjedtis, quae [ab alterutra aberant, narrationem continenter pertexerem, oratione tainen eorum, qui fcripferunt pene ad verbum fervata. No tulas etiam pro more adjeci: quanquam erunt, provideo , quae leétoris curiofitati minimé fatisfacient, fed hoc eo pertinet, ut noverit, iiias non tam rebus obfcuris illuftrandis, quam dubiis indicandis appofitas eífe. EXCERPTA HISTORICA EX VISÍTATIONIBUS SCEPUSIENSIBUS. s. i. De Tiluló Fundatione Ecclejia. E ccleíia haec Collegiata cum fuo Capitulo eft in Monté S. Martini fituata ex lapidibus quadratis conftrudta, celebris tum a vetuftate aediíiciorum, & altarium, tum a monumentis Praelatorum & Regni Principum ; propter Archivum, & Confervatorium etiam hsereticis vocatur Domus Regni. Quamvis autem certo non conílaret, de primaeva fundatione Ecclefiae, tam quoad Praepofitum , quam quoad Capituluin, eo , quod tempore vaftationis Tartaricae, p-rout ex literis Belae Regis, tempore Matthiaj Praepofiti Anno 1249. fuper poífeífione Almás datis conftaret, quod univerfe literae Ecclefiae petiiífent, nihilo minus tamen ex traditionibus antiquis, & Ecclefiae hujus ftatutis creditur Fundatorem exftitiife S. Stephanum Regem Hungáriáé (a) poft certos fuos hoftes (a) Conje&ura; huic ipfe vix faverim, quando mihi perfuafum eft, Scepufium ea aetate íilvis horridum, atque ab hominum cultura pene defertum fuiíTe, nec nifi fecundum adventum Saxonum , quod longe ferius evenit, frequentius habitari coeptum. QuoiTum autem in média folitudine Praepofitura? Quorfum Canonicorum collegiumtenue pariter argumentum fufficiunt geminae Turres, quando has & alios molitos fuiíTe conftat, fed nempe difficile adfidem eft, in re tam antiqua, &obfcura, quod prorfus exaítura fit aifcrmare.