Kitaibel Paulo - Tomtsányi Adamo: Dissertatio de terrae motu in genere ac in specie Mórensi anno 1810 die 14. januarii orto (Budae, 1814)
Sectio I. De causa terrae motus in genere, ac in specie de causa motus Albensis
106. Longi nimis essemus , si vel notabiliores sparsas ubique cavernas recensere vellemus. Quantae igitur erunt procul ab oculis nostris, in viscera terrae retrusae ? Quantas latere oportet sub Vesuvio, Aetna, Stromboli, Hecla, Crabla, aliisque vulcanis reliquarum orbis partium, qui a memoria hominum e sinu terrae tantas lavae, sulphuris, metallorum , aliarumque substantiarum massas e- vomunt: plurimas , altissimasque valles illis explent, montes novos terris planis apponunt, urbes, et agros alte obruunt. Quomodo autem tam immanis massa substantiarum subterranearum evomi posset, nisi hae ingentes hiatus in terra vacuos post se relinquerent. Ita nempe fit non raro , ut ingentes vulcani ex toto internae vacui evadant, ac demum sua mole laborantes corruant. Ut factum est inter alios Vesuvio anno j?56. cujus partem septemtrionalem , terrae motu collapsam, subjecta vorago alte condidit. 107. Nec tantum sub vulcanis, sed et omnibus terrae tractibus, sulphure praeditis, et motui terrae obnoxiis, similes hiatus sub terris re- perimus. Et profecto quomodo tot urbes, cum suis incolis terrae sinu mergi jam saepius potuissent ? quomodo montes excelsi toti terram ingredi, ac sui loco aquas relinquere potuissent, nisi sufficientem suae moli cavitatem ? in ejusdem sinu invenirent. Possunt ne duo corpora unum, eun- deroque locum occupare ? Cur tremit Neapolis magis, quam multa alia Vesuvio propinqua loca, nisi quod medio loco intra hunc montem, et Sal- fataram posita sit, ex qua fere toties flammae, Vesuvii ignibus aemulae , in altum emicant, quoties Vesuvius suos ignes evomit, omniaque in parvo hic accidunt, quae Vesuvius in magno agit, haud ambiguo argumento, intra utrumque communicationem sub Neapoli e»se. Plures id genu® hiatus
