Bél Mátyás: Heves megye ismertetése 1730–1735 - A Heves Megyei Levéltár forráskiadványai 8. (Eger, 2001)

ÁLTALÁNOS RÉSZ - II. szakasz Közigazgatás - Heves vármegye lakosairól és állami hivatalairól

PARTIS SPECIALIS Membrum I. De processibus Sectio I. De divisione comitatus Hevesiensis §• 1. [Divisio comitatus in 4 processus] Totus comitatus noster dividitur in partes quatuor, quos processus nominamus. A septemtrione est processus unus Matrensis, huicce contingit a meridie et occidente alter Gyöngyösiensis, inde orientem versus tertius vergit Tarnensis, et ab ea parte in meridiem procurrit quartus Tibiscanus. Ii cum natura sic inter se ordinati sunt, a magistratu tamen provinciáé non natura ordine, sed diversitate potentiae ita numerantur, ut primo ponatur Tibiscanus, huic succedat Gyöngyösiensis, istum post Tarnensis excipiat et denique ilium sequatur Matrensis. Eo ordine magistratui relicto nos naturae situm aestimantes ponimus primo Tibiscanum, quippe intra orientem et meridiem omnino primum, quamvis ultimato additum comitatui, deinde Tarnensem exhibituri, tum Gyöngyösiensem et denique Matrensem ultimo, quippe qui sic se invicem excipiunt, et ab Oriente in meridiem, inde ad occasum et septemtrionem convertuntur. §• 2. Ita dispertito comitatu multum usque hue disputatum fűit, ad quam nam Agria comitatum referenda sit, et cui nam processui inseratur. Borsodienses vindicare volebant sibi, si non totam saltern partem unicam, quae trans fluvium in arce et sub ea in civitatis portioné plus quam tertia consistit. Opponebant enim terminum, qui fluvio Agriae dirimeretur. Quod etsi negare Hevesienses haud poterant, permiserantque usque hue partem earn Borsodiensibus, sed quia pars eadem una cum parte cisamnana magistratui comitatus Hevesiensis antistiti nempe non modo subjecta esset, sed etiam sede ejus nobilitaretur, datum est loci domino, ut eodem arbitro pars transamnana manserit quidem in agro Borsodiensi, sed una cum cisamnana quae Hevesiensium est juri gladii, justitiae administrationi subesset. Currente sic statu civitatis, disquisitum postea est in quemnam tamen comitatum censum regium, quo teneretur, referret, in huncne, an in alterum, an vero utrumque pro partium distinctione. Quod postea rex ita decidit, ut respectu census regii maneret civitas separata, praestaretque 94