Csepregi Zoltán: Magyar pietizmus 1700-1756. Tanulmány és forrásgyűjtemény a dunántúli pietizmus történetéhez. Budapest 2000. (Adattár XVI-XVIII. századi szellemi mozgalmaink történetéhez 36.)

Forrásgyűjtemény - 100 forrás

rumve verbum, sed totam quaestionis resolutionem perlegat, deinde ut vulgarem illum, sed turpissimum adfectum exuat, quo in alienis libellis non ea, quae bona et tandem merentur, sed naevos solummodo vel fidiculis extortos verantur [!], et sub quavis herba anguem latere suspicantur et clamant. Si quis animo sic defocato quaestionis citatae resolutionem legerit, perspiciet clare partes praecipuas, in quibus Romani cum protestantibus convenire dicuntur, non intelligi plerasque, si quidem non absolutum fö, sed restrictum föebb ponitur, quid ipsum per sequentia plene determinatur, sed eas, quae a novis inventis praeter et contra apostolicam praedicationem inter articulos fidei numeratos diversi. Ergo intelliguntur illa ipsa, quae Romani ex sacra scriptura et praedicatione apostolica vel plane vel ex parte adhuc salva retinuerunt: e.g. de Deo, de trinitate et reliqua. Iam quis sanae mentis homo, qui vel prima elementa theologiae tenet, negabit nos illa, quae Romani ex praedicatione apostolica salva habent, docere, adeoque eos in his nobiscum convenire. Aut quis quibusve fidiculis hinc Calixtinismum aut syncretismum exsculpet, nisi qui vel crassa históriáé ecclesiasticae ignorantia laborat, aut imprudens ac malignus criminatus esse velit. Calixtus

3 articulos controversos conciliare et eorum momenta extenuare conatus est. Ostendatur in hoc catechismo vel unicus articulus, quo contra adversarios non fideliter propugnetur. Quodsi non poterit, frustra innocentia verba in Calixti castra proscribuntur. At dicis insolitam esse hanc et scandalosam in ecclesia evangelica locutionem, ego vero reperio illám esse symbolicam et theologis gravissimis non inusitatam. Lege, quid confessores nostri in epilogo Auguatanae Confessionis pag. [4]5. collato pag. 19. et 20. scribant. „Hi sunt praecipui articuli, qui videntur habere controversiam. Tantum ea recitata sunt, quae videbantur necessario dicenda esse, ut intelligi possit in doctrina ac ceremoniis apud nos nihil esse receptum contra scripturam aut ecclesiam catholicam" cet.'' Quid ab his diversum in catechismo dicitur? Quo loco habebis Iacobi Andreáé

7 et Chemnitzii* verba in praefatione Formuláé concordiae. „Nequaquam consilium et institutum nostrum est eos homines, qui ex quadam animi simplicitate errant, nec tarnen blasphemi in veritatem doctrinae coelestis sunt, multo vero minus totas ecclesias, quae vel sub Romano imperio nationis Germanicae vel alibi sunt, damnare. Nequaquam enim dubitamus multos pios et minimé malos homines in iis etiam ecclesiis, quae hactenus non per omnia nobiscum senserunt, reperiri, qui simplicitatem quandam suam sequantur cet.'"' Qua spe tanti theologi non damnant vel quo fundamento pios adpellant multos, qui non tantum in ecclesiis nostrae adversis vivunt, sed et cum iis errant. Putaruntne tales sine cognitione praecipuarum veritatum salutarium per fanaticas inspirationes ad pietatem et vitám salutis perduci potuisse? An ipsis erroribus illarum ecclesiarum tam salutarem virtutem tribuerunt? Quis talia de columnis his ecclesiae evangelicae adfirmet? Respexerunt ad residuas in illis ecclesiis veritates praecipuafs], licet magna sui parte erroribus contaminatas, quae veneno errorum, per gratiam Dei specialem suppresso poterant et possunt in quibusdam fidem salutarem operari et conservare. Atqui hae non possunt aliae esse veritates, quam quas in evangelica ecclesia ab omnibus erroribus segregatas profitemur. An et Lutherum Calixtinis adnumerabis, qui epistola contra anabaptistas referente Seckendorfio'" in História Lutheranismi pag. 116. scribit." „Fatemur igitur sub papatu multa, imo omnia Christiana et bona esse, quae ad nos profecta sunt. Habuerunt enim in papatu veram scripturam, verum baptismum, verum sacramentum altaris, veram absolutionem a peccatis, veros ministros, verum catechismum, Decalogum, Symbolum fi-