Fabó András: Monumenta evangelicorum Aug. Conf. in Hungaria historica III.
III. Comitatus arvensis - Parsgeneralis
80 Haec domus in nostram gestans pia pectora gentem, Non paucas donavit opes, vasa aurea, fundos, Unde sacri coetus debitis proventibus aucti. §. 4. Per illustrissimos Thurzónes jactas hic existentium ecclesiarum fortunas, tandem firmabat deus per fidelem suum servum comitem Casparum Illésházy, ultra annos viginti hujus et vicinorum comitatuum supremum comitem, repurgatae religionis summum protectorem*). Cura hujus patroni, dum fuerit magnas auctoritate et honoribus percelebris, in perturbatis etiam patriae rebus, arvenses utebantur summa quiete quoad ecclesias, moderante, absente saepe comite, sapienter singulis rebus domino vicecomite Lazaro Grozith de Thura et Mokrágy. Ad hanc felicitatem id etiam plurimum conferebat, quod comes Stephanus senior Tököly, per Catharinam Thurzó heres, exsolutis aere plerisque heredibus, comitatus maximam partem tenuerit, itidem patronus nostrorum exstiterit **). Domino comite Illésházy anno 1649. die 11. apr. funere elato, mox romano-catho- lici in regni comitiis primam proferebant nomine arvensium querelam, nullum in integro comitatu romano-catholicum sacerdotem in- terteneri et plebem causa juvandarum animarum in Poloniam pro. ficisci debere. Illustrissimus dominus Stephanus Tököly, supremus comes arvensis et bonorum ad arcem spectantium supremus director, regni legibus non obligatus, requisitione tamen regis Fer- dinandi III. pacis causa parere volens, in tribus locis, utpote Oravka, Jablonka et Rabcsa, loca pro exstruendis templis romano catholicorum anno 1651. exscindenda curabat, ut infra exponemus. §. 5. Inducto romano-catholicorum sacerdotio in oram arven- sem, mox quaedam contagio corpori evangelico parabatur. Quidam etenim ex plebanis, persecutionis studio inflati, nostros ademtione templorum terrebant, alii jurgiorum causas seminabant, praesertim illi, qui destinati ad comitatum, fixum mansionis locum paratum non invenerant. Praefatus comes cum aliis nobilibus per dominum Joannem Guzith, arcis capitaneum, motibus et accusationibus finem facere intendebat, nihilominus anno 1655. in co*) Plura de hoc in comitatu trenchiniensi sequentur. **)Eruditionem comitis hujus cognoscimus ex orationibus in heidelber- gensi academia habitis, et laudibus ei scriptis per dominum Dánielem Tos- sanum in Disputat, de recta reformatione ecclesiarum praefatione, editionis anni 1597. Heidelberg.
