Fabó András: Monumenta evangelicorum Aug. Conf. in Hungaria historica I-II Pest 1861-1863.
II. kötet - ADVERSARIA - SECTIO III. - CAPUT V.
154 insolenter se opponunt, ut in evangelicos subditos suos libere grassari et eos libero religionis exercitio privare gloriosum existiment. Hinc, ut alios taceam, qui in Hist oria diplomatica et Gravaminibus, occasione illius commissionis pesthiensis porrectis, fusius recensentur, patres jesuitae schavnikienses, jure dominorum terrestrium perperam abusi, nulla legum patriae, imo ne aequitatis quidem habita ratione , subditos suos, omnes religioni evangelicae addictos, tamdiu addixerunt, usquedum alii relictis rebus suis solum vertere, alii molestissimis carceribus et mille addictionibus victi, religionem evangelicam ejurare fuissent coacti. Non minori feritate in evangelicos subditos suos nostris temporibus usa fuit Clara Barkóczy, illust. Thomae Szirmay, inc. comitatus sárosiensis supremi comitis, conjux et cels. principis Francisci Barkóczy, archiepiscopi strigoniensis, soror, ad omnem crudelitatem comparata, quae non prius quievit, quam miseros subditos suos in valle tarczensi mille modis ad abnegandam religionem lutheranam coegisset et qui allici non poterant, omnibus subsidiis ad vitam necessariis privavisset, ne de aliis ex ejus arbitrio paria agentibus percenseam. Complures ex iis, qui officiales inc. comitatuum dicuntur, nihilo erant meliores. Profecto Stephanus Bornemisza, vicecomes condam sárosiensis, adpari- toribus stipatus, universam percurrebat ditionem sárosiensem et tanta cum acerbitate infestabat, ut templa adimendo, ministros lutheranos exturbaret et suae religionis parochos induceret. Experti sunt juxta cum reliquis insanam hominis rabiem evangelici bartphenses, quibüs ille 20. Dec. an. 1711. non tantum libero religionis exercitio interdixit; sed etiam sub initium an. 1712. non pridem revocatum pastorem, Jacobum Zabelerum, manu militari civitate exturbavit. Hinc factum est, ut in actis commissionis pesthiensis frequentior ejus dat mentio, quam Pilati in passione domini. In inc. comitatu barsiensi provisor levensis dominii an. 1740. oppidanos levenses in carceres conjecit et quia religionem ejurare nolebant, molestissime divexavit, nec prius, nisi datis reversalibus, libertati restituit, postquam templum eorum feriis corporis Christi solo aequatum fuisset, uti autor Commentationis*) de oppressis evangelicis memoriae prodidit, ut de Stephano Csoltó, homine rudi, taceam, qui incolas possessionis Tárkány, in inc. comitatu bihariensi, quod ministrum suum dimittere noluerint, carceribus misere addixit, uti inter reliqua protestantes 9. Aug. an. 1744. coram augustissima regina Maria Theresia in Schönbrunn non sine dolore questi sunt. Nec ex sen*) Kibaynál: Commentarii.
