ARHIVSKI VJESNIK 36. (ZAGREB, 1993.)
Strana - 174
J. Ilić-Dreven, »Ozaljske« igraće karte. Arh. vjesn., god. 36 (1993) str. 171-180 zeleno i oker. Navedene boje, zajedno s crvenom, činile su uobičajenu paletu boja kojom su se koristili izrađivači karata. Okomito na obje duže stranice svih triju brojčanih karata upisane su odgovarajuće rimske brojke (na petici se zbog uništenosti teško raspoznaju). Po devetki vidimo da je korišten nereducirani način pisanja (VIIII umjesto IX). To što su brojke rimske i to što su u nereduciranom obliku ne govori nam samo za sebe ništa posebno, jer je takav način korišten u većem vremenskom razdoblju i u više zemalja. Ipak, smatra se da su se brojevi na karte počeli u Italiji upisivati tek nakon »povratka« taroka iz Francuske (vidi dalje). Karte su jednodimenzionalne, tj. kad se zaokrenu za 180 lik (u konkretnom slučaju dama) stoji naglavačke. Dvodimenzionalne (dvoglave, reverzibilne) figure pojavljuju se kod igraćih karata tek u 19. st. (u Španjolskoj već i u 18. st.). Ispod »dvorske« (figuralne) karte naziru se i neka slova. Prvo raspoznajemo kao R, drugo kao oštećeno E, zatim uništeni dio, dok na sredini pretpostavljenog teksta opet nalazimo djelomično E te ponovno uništeni prostor do samog kraja. Nesumnjivo je da se radi o nazivu dame (kraljice) i to na francuskom jeziku: REINE DE DENIERS. Tekst na talijanskom glasio bi: REGINA DA (ili DI) DANARI (ili DENARI) i u najboljem slučaju, da je 0 tome riječ, ono središnje E moralo bi se nalaziti više udesno. Francuska imena koristila su se i van te zemlje i to na kartama koje su za svoju osnovu prihvatile standardizirani marsejski tarok (tzv. »Tarot de Marseille«). U tu kategoriju spadaju i ove naše karte. Po potpisu znamo i to da se radi o tzv. tarok snopu (špilu) u čijem se sastavu nalazilo 78 karata. (Drugi snopovi nisu nosili ispisana imena svojih likova.) Da je snop sadržavao baš 78 karata znamo, između ostalog, i po usporedbi s drugim poznatim snopovima latinskih oznaka tog vremena. Bolonjski »tarochini« od 62 karte ne sadrže petice, kao ni »trappola« snop od 36 karata; firentinski »minchiati« od 97 karata nemaju na brojčanim kartama zaobljene već ravne sablje; španjolski »hombre« od 40 karata nema devetki; sicilijanski »tarocchino« od 64 karte ne posjeduje dvojke. (Naravno, postoje 1 druge međusobne razlike.) Sedamdesetosam karata posjedovao je tzv. venecijanski snop na osnovi čijeg prototipa je nastao marsejski tarok (vidi dalje). Svakako, broj od 78 karata potvrđuje se i samom klasifikacijom »ozaljskog« snopa u onaj tip kako ćemo to naknadno izvesti. Jako puno nam govori i sam lik dame po kojem je očito da karte spadaju u snop čija je osnova standard pod imenom: Tarot de Marseille. Usporedbom ustanovljavamo da su dame jednake i da o tome ne postoji nikakva sumnja 6 . U Marseilleu je standardiziran određeni dizajn, nastao na osnovi spomenutog venecijanskog prototipa (odakle mu i talijanske oznake) i u tom se obliku (često malo modificiranom) raširio i u druge krajeve Francuske te u 6 Naročito je lijepa usporedba moguća s reprodukcijom tarok snopa koji se čuva u Heraclio Fournier muzeju (Španjolska), a datira se u 1736. g. (pijemontski snop). Usporedbe su moguće i s odgovarajućim reprodukcijama u raznim knjigama koje se bave poviješću igraćih karata. (Vidi recimo nabrojanu literaturu koju sam ja koristio.) 174
