Ciszterci rendi katolikus gimnázium, Baja, 1883
49 Rhetoricam instiiuiionem exinde, cuius rudimenta iam apud grarnmaticos facta sunt, quaedam enim et hi habuerunt et retinuerunt ad eloquentiam praeparandam, ut problemata, paraphrases, allocutiones, etliologias 1) atque cetera hoc genus, alia et amplior a peregrinis doctoribus sequebatur. Declamationibus iuvenes dicendi modos variasque rationes exercent, ne inconsuctae auribus in foro audiantur. „Dicta praeclare per omnes figurás, per casus et apologos aliter atque aliter exponere et narrationes quum breviter et presse, tum latius et uberius explicare consueverant; interdum Graecorum scripta convertere ac viros illustres laudare vei vituperare; quedam etiarn ad usum communis vitae instituta, tum utilia et necessaria, tum perniciosa et supervacanea ostendere." 2) Saepe deorum immortalium iudicia de morte, aliquando ex história et fabulis: Argiae sacerdotis Cleobis et Eiton filii, alias Trophonii et Agamedis laudes praedieantur. 3) Ut autem omnia a Romanis ad usum imprimis ex scientiis versa sunt, sic forensem orationem ex eorum doctrina inveniendi locis ornaverant; habét enim doctrina liaec ordinein et quasdam errare non patientes vias, 4) atque apta ad instituendos iuvenes, ut simulac posita sit causa, habeant, quo se reíerant, unde statim expedita possint argumenta deproinere. 5) Declamatione, si nihil aliud, saltem dicendi copia et facilitas et ornatus augebatur. At non Graeci rhetores solum haec exercitia praestabant, sed publice ab aliquibus Romanis quoque, quorum clarissimi Plotius Gallus et Antonius Gnipho, ludi aperiebantur G61. Tantopere autem inanis et ad linguam tantummodo acuendam honim exercendi ratio et tympana pro armis eloquentiae praebere visa est; tantopere rebus ludicris et minimi usus operám navavit atque Romanum genium virili suo orationis liabitu et illa stricte robusteque dicendi vi defraudatura erat; tanto autem stúdió a forcnsi usu omnis iuventus hos in ludos confluebat: ut Cn. Domit. Ahenobardo et L. Lic. Crasso pro republica visum esset edicto censorio Latinos praeceptores ab instituendo rcmoveri. 6) „Non quo acui ingenia adolescentium nollem, sed contra ingenia obtundi nolui, corroborari impudentiam . . . Nam hos novos magistros nihil intelligebam posse docere, nisi ut auderent," dicit Crassus ipse per Ciceronem. 7) Sed a Graecorum rhetorica non omnino recessise, imo praestantissimis eius doctoribus stúdiósé operám dedisse, mox singulorum exemplis ostendetur. His omnibus auctam, cui oratio applicetur, mensuram alio decore favor concitandus ornabat. Tanta enim aurium exspectatione, delectatione et quodam suo sententiam promendi iure populus in frequentissimas 1) Suet. De illustr. grain. 4. — 2) Suet. De Claris Ehet. 1. — 3) Cic. Tusc. I. 47". — 4) Cic. Crut. 76. — 5) Cic. Ce Orat II. 27. — C) Cf. De Orat. III. 4. Snet. De Claris Rhet. — ') De Orat. III. 4.
