Görögök Budapesten - Budapesti Negyed 54. (2006. tél)
MARIA CHRISTINA CHATZIIOANNOU: Birodalmak, migrációk és vállalkozói tevékenység
εμπόδια, ενώ το εμπόριο των ανοικτών συνόρων συνένωνε διαφορές. Με την κατάλυση των εθνικών συνόρων η παγκόσμια αγορά αποδεσμεύεται από τις δυαδικές διαιρέσεις που είχαν επιβάλλει τα εθνικά κράτη και μέσα σε αυτό τον νεοφανή ελεύθερο χώρο εμφανίζεται ένα τεράστιο πλήθος διαφορών. 1 Εδώ θα ήθελα να παρατηρήσω ότι αυτό το σχόλιο μπορεί να μας οδηγήσει σε μια αναγωγή σε παλαιότερες, εποχές πριν από τη δημιουργία των εθνικών κρατών του 19 ου αιώνα, όταν ο ρόλος τοιν κραταιών αυτοκρατοριών, όπως της οθωμανικής, της αψβουργικής, της ρωσικής, ήταν καθοριστικός στη διαμόρφωση των διεθνικών εμπορικών σχέσεων. Η οικονομική μετανάστευση των Ελλήνων κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας απλώθηκε πέρα από τον «ενοποιημένο» χώρο της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η διακίνηση των αγροτικών, κτηνοτροφικών προϊόντων, των πρώτων υλών και βιομηχανικών προϊόντος πύκνωσε σε λιμάνια και χερσαίες αγορές του οθωμανικού χώρου που είχαν συχνή ανταπόκριση με αντίστοιχα οικονομικά κέντρα της ιταλικής χερσονήσου, της Αυστρίας, της Ουγγαρίας, της Μαύρης Θάλασσας, της Αγγλίας. Η οργάνο)ση της εμπορικής μετανάστευσης κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας στους γεωγραφικούς χώρους της Αψβουργικής, της Ρώσικης και της Βρετανικής αυτοκρατορίας στηρίχτηκε στη δημιουργία δικτύων, ικανών να προσδώσουν ισχύ, δύναμη και συνακόλουθα όφελος στα μέλη της ομάδας. Μια οικογενειακή, ή εθνοτοπική ομάδα μπορούσε να συνδυάζει, να αξιοποιεί και να διακινεί οικονομικά και πολιτισμικά κεφάλαια μέσα από θεσμικά χαρακτηριστικά, με την προβολή συλλογικής δυναμικότητας και την επιβολή όρων της ηθικής οικονομίας στα μέλη της. Η οργάνωση των ελληνικών δικτύων στους γεωγραφικούς χώρους των παραπάνω αυτοκρατοριών παρουσιάζει κοινά χαρακτηριστικά. Το εμπόριο ήταν μια οικονομική δραστηριότητα που εισήγαγε έναν μεγάλο αριθμό τοπικών εμπόρων, καθώς και εμπόρων της διασποράς από την οθωμανική αυτοκρατορία στις διεθνείς και διεθνικές εμπορικές συναλλαγές. Οι εμπορικές συναλλαγές αποτελούσαν την πλατφόρμα πάνω στην οποία έμποροι διαφορετικής προέλευσης, έθνους και θρησκείας 1 Σύμφοονα πάντα με το ίδιο έργο ο παγκόσμιος χώρος δεν διαπλέκεται ελεύθερα, αλλά οργανώνεται σε παγκόσμια δίκτυα εξουσίας, Μ. Harcit - Α. Negri, Αυτοκρατορία, ελλ. μτφ. Νεκτ. Καλαϊτζής, Αθήνα 2002, σ. 208 κεξ. 2 Maria Christina Chatziioannou, «Greek Merchant Networks in the Age of Empires (17701870)», στο: Ina Baghdiantz McCabe, Gelina Harlaftis, loanna Pepelasis Minoglou (επιμ.) Diaspora Entrepreneurial Networks. Four Centuries of History, Berg 2005, σ. 371-382.
