Századok – 1888

Értekezések - THALLÓCZY LAJOS: Pray György s a magyar korona melléktartományai 523

.S Л MAGYAR KORONA MELLÉKTARTOMÁNYAI. 531 Legutoljára — 1787. jul. 7-éu — a Havasalföldet illető tanulmánynyal készült el. melynek czíme : Commentatio historica de jure regum Hungáriáé in Moldáviám Yalachiam et Bessarabiam anno 1787. conscripta a Georgio Pray Universitatis Pestinensis bibliothecario. ívrét. 461. szöveg A Tv (49 — 116) okleveles függelék *) tin1 secundum ordinem Situs naturalis regionum, altera de Iure regum Hungáriáé in Bosniam, Serviam et Bulgáriám Hanc eodem, quo priorem, methodo pertractavi. Ostendo primum, quo tempore, quove titulo reges nostri jus in ea regni adepti et qua constantia eorum possessionem tuiti fuerint. Deinde rnemoro, qua ratione eorum possessio sensim arctius constricta fuerit, donec ab Hungaria avellerentur, quin tarnen propterea jus postliminii in illa amissum sit. Adjecissem utique mappam geograpliicam, si quae genuina de iis exstaret, limites tarnen et praecipua loca ex publicis regum documentis notavi, ex quibus, tametsi noinina nunc plerumque corrupta ad nos pervenerutt, conjectura non improbabilis fiat. Ad calcem denique subjunxi appendiculam ad priorem commentationem : de Iure regum in Dalmatiam et mare Adriaticum §-plio 17. post verba: hostile in Dalmatiam movisse : si ita videbitur, addeudam, quae mihi tum, cum eam Commentationem describerem, partim memoriae lapsu, partim ob celeritatem scribendi exciderat. Dabam Pestini die 25. Decemb. anno 786. (Bécsi titk. lev. 305. sz. kézirat.) 1) Pray bevezetése igy hangzik : »Monitiuncula. Postrema haec commentatio, si cum prioribus duabus, quas per biennium conscripseram, et Viennam misi, conferatur, facile declarabit, quam late olim reges Hungáriáé dominati fuerint. Nam ex parte una, si a Flumine S. Yiti urba usque Dyrrachium et hinc paenes Haemimontes ad Euxinum linea ducatur, ainpMssimae regiones, Dalmatia, Croatia, Bosnia, Servia et Bulgaria sese continente tractu excipiunt : parte autem altera ducto a Silesia et Moravia initio secundum montes Carpaticos et fluvium Niester praeter Hungáriám et Transilvaniam, Galicia, Lodomeria, Valachia, Moldavia et Bessarabia jacent, omnes sibi contiguae et situ ad omnem utilitatem a natura facto, quod hinc mari nigro illinc adriatico alluuntur, viriganturque magnis fluminibus navigationi ad ortum et meridiem itaque et mercatui plane opportunis. Atque in has omnes jus liquidum regibus Hungáriáé fuisse, esseque etiain nunc, triplici commentatione, quoad poteram, ostendere conatus sum. Sed ad amittendas illas duo in primis reges fundamentum jeeere, Sigismundus et Mathias Corvinus a Scriptoribus ceteroquin laudati. Nam dum ille Pontificum causa solicitus crebro extra suum regnum ageret iste contra,