Antall József szerk.: Orvostörténeti közlemények 64-65. (Budapest, 1972)

TANULMÁNYOK - Kapronczay Károly: A lengyel felvilágosodás és a krakkói egyetem orvosi karának reformja

illeszkedik bele. A lengyel nyelvű oktatásnak az elkövetkezendő időben nagy jelentősége volt, hiszen 1701-ben és 1796-ban újból felosztották Lengyelországot a környező hatalmak. A hármas (osztrák, porosz, orosz) elnyomás — bár különböző módon — a lengyelek elnyomását jelentette, gazdasági és társadalmi téren egyaránt. A XIX. században már megindult a lengyelség germanizálása és russzifikálása. Ez alól kivételt jelentett az osztrák uralom alá került Galícia, és így Krakkó városa is, ahol a nemzeti nyelv használatát nem korlátozták, bár gazdasági téren itt is háttérbe szorították és elnyomták a lengyeleket, talán még jobban, mint a többi idegenek által megszállt területen. Az anyanyelv ápolását és Lengyelország egyesítési gondolatának ébrentartását a krakkói egyetem vállalta szép feladatául. Az elnyomás hosszú évei alatt a Jagelló Egyetem falai között nevelkedtek a lengyel társadalom legkiválóbb tagjai, akik a politikai és a kulturális élet minden területén öregbítették nemzetük jó hírnevét, és küzdöttek hazájuk újraegyesítéséért. Podsumowanie Ukorowaniem swiatlego okresu panowania króia Kazimierza Wielkiego zda.zaja.cego do wszechstronej przebudowy i unoczesnienia organizmu panstwowego, bylo zalozenie w 1364 r. w Krakowie uniwersytetu, najstarszej wszechnicy w Europie srodkowej. Organizacja Uniwersytetu Kazimerzowskiego zaczerpniçta zostala z najlepszych wzorów urza.dzen uniwersytetów pólnocnowloskich: Bolonii i Padowy. Akt fundacyjny Uniwersytetu Krakowskiego z 1364 r. oprócz wydzalów prawa i filozofii powolala do zycia samodzielny Fakultét Medyczny, w którego sklad wschodzily dwie katedry, o tym moze swiadczyc zachowany w bibliotece uniwersyteckiej kodeks pochodzacy z lat 1364—68 skopiowany przez Jana de Hessia. Pod koniec XVI. wieku wiedza i swiatopogla.d srednowieczny zaczyna stopniowo rysowac sic i przedsztalcac pod wplywem poteznych pradów Odrodzenie, obejmuja.cych, wszystkie dziedziny ówczesnego zycia. Epoka odrodzenia przynosi dalszy rozwój medyczny na uniwersytecie. Medycynç uniwersytecka. w XVI—XVII. w. reprezentuje znaczny nastçp lekarzy wyksztalconych juz w nowym duchu. Druga polowa XVII. w. przynosi na tie postçpujqcego rozkladu wewnçtrznego panstwa, ustawicznych wojen i ogólnej ruiny ekonomiczny narastajqcy coraz bardziej upadek Uniwersytetu. Do upadku przyczynil sic w szczególnosci dlugotrwaly uatarg z zakonem jezuitów da.za.cych do opanowania uczelni. W zwia_zku ze zmierzekem swiatnosci uniwersytetu, takze i Fakultét Medyczny przezywa powazne trudnosci. To pewno, ze sklad osobowy Fakultetu zostaje bardzo uszczoplony, katedry bywaly nie obsadzone, brakowalo slychaczy. W latach poprzedzaja,cych rozpoczçcie reformy Akademii Krakowskiej stara ta uczelnia przezywala okres glçbokiego kryzysu. W najsmutniejszym polozenie byl Wydzal Lekarski. Przybycie Andrzeja Badurskiego do Krakowa wyrwalo z odrçtwienia szczuple srodowisko medyczne w tym miescie. Akadémia Krakowska toczyla od dawna walkç ze szkolami jezuickimi, w zasadzie w mysl pózniejszych ideologicznych zalozen Komisji Edukacyjnej, broniqc jednolitego panstwowego programú Wychowania. Utworzona wówczas Komisja Edukacji Narodowej stala sic pierwszym w Europie ministerstwem óswiaty. Ujçcie szkól w nowa_, jednolit^ organizacjç i opracowanie nowego programú. Nowy okres w zycie Akademii i poczçl sic z chwila. wydelegowiania Koila.taja do przeprowadziena