Bakos Katalin - Manicka Anna szerk.: Párbeszéd fekete-fehérben, Lengyel és magyar grafika 1918–1939 (MNG, Warszawa–Budapest, 2009)

I. PÁRBESZÉD FEKETE-FEHÉRBEN - Bakos Katalin, Anna Manicka: Valami történik közöttünk. Szubjektív előszó a Párbeszéd fekete-fehérben. Lengyel és magyar grafika

dla nas, których w naszym wschodnim bloku uważano za stosunkowo najbardziej wyemancypowanych... KB: A węgierscy artyści, zwłaszcza projektanci plakatów i studenci pielgrzymowali właśnie do Polski! Dla węgierskiej młodzieży podróże autostopem po Polsce były naturalnym programem na wakacje. „Polski plakat" był pojęciem. W Instytucie Polskim w Budapeszcie był to jeden z najpopularniejszych towarów - obok bursztynu. Wszyscy się rozpływali nad wolnością, śmiałością, otwartością na świat polskiego życia artystycznego, nad klubami jazzowymi i małymi galeriami. AM: Pamiętam, że ludzie handlowali różnymi rzeczami, kryształy wozili, ale nie pamiętam co się przywoziło, baranice chyba? Ale w końcu lepiej jest handlować niż prowadzić wojny; jak pisze Kapuściński, że lepiej jest być klientem niż wrogiem, chociaż to, kim jest dla nas Inny w danym momencie i kim my dla niego, nie jest do końca w pełni przewidywalne. KB: No tak, także moja mama zdobyła piękne i niedrogie futro z nutrii za sprawą podróżujących z Polski handlarzy. Jeśli dobrze pamiętam, w okresie zmiany systemu rozpowszechniło się w Europie pojęcie „polski rynek", kiedy dla wielu jedynie handel detaliczny oparty na różnicach cen w poszczególnych krajach mógł zapewnić przeżycie. Węgrzy też nie pozostawali w tyle w obrocie towarów, wykorzystującym ich niedostępność. Jakoś każdy wiedział, gdzie i co można dostać taniej, gdzie i co jest lepszej jakości. AM: W filozofii dialogu dużo mówi się o płaszczyźnie spotkania. Nie tylko w sensie dosłownym, lecz również o „zapleczu" spotkania, to znaczy jakimś wspólnym zapleczu. W naszym wypadku miejscem spotkania w sensie fizycznym jest muzeum, a potem wystawa, czyli retrospektywa. Mam nadzieję, że nasza wystawa będzie stanowiła takie zaplecze, że okaże się, że mamy podobne doświadczenia, podobne przeżycia i pragnienia, podobną wrażliwość i zaangażowanie; że to, co Józef Tischner nazywa Twoją i moją hierarchią, z której wnętrza przychodzimy do siebie, będzie naszym atutem; że dzięki wystawie zbliżymy się do siebie lepiej i mocniej, niżby to miały gwarantować jakiekolwiek oficjalne deklaracje o współpracy, nie mówiąc o handlu... 1. Tytut ten jest cytatem z tekstu J. Tischnera, Świadomość drugiego, [w:] W stronę innego. Obserwacje i interwencje, pod red. S. Rukszy, Galeria Sztuki Współczesnej BWA, Katowice 2006; J. Tischner (1931-2000), filozof i ksiądz katolicki. 2. Tytut znanej rozprawy filozoficznej 0. Spenglera, Der Untergang des Abendlandes, 1918-1922, (pol. tyt. Upadek Zachodu). 3. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. 4. W. Żukrowski, Kamienne tablice, Warszawa 1966, cyt. wg wyd. Warszawa 1972, t. 2, s. 273. 5. Ibidem. 6. Ibidem, s. 211. 7. Polski pisarz i reportażysta (1932-2007). 8. R. Kapuściński, Ten Inny, Kraków 2006, s. 35. 9. E. Bojtár, Kelet-Európa vagy Közép-Európa [Europa Wschodnia czy Centralna], Budapest 1988; R Krasztev, Ismét újra kell születnünk [Musimy się na nowo narodzić], Budapest 1994; Mítosz, semmi más [Nic innego, tylko mit], Budapest 1997. Endre Bojtár napisat posłowie do książki Adama Ważyka A lengyel avantgárdé furcsa története című könyvéhez, Budapest 1981 [Dziwna historia awangardy], 1976. 10. Malarz i grafik (1928-1999), uprawiał sztukę metaforyczną. 11. J. Tchorzewski, Świadectwo oczu. Wspomnienie z lat 1946-1957, Kraków 2006, s. 219.