Mitteilungen des Österreichischen Staatsarchivs 9. (1956)
BENNA, Anna Hedwig: Das Kaisertum Österreich und die römische Liturgie
130 Anna Hedwig Benna Jacopo Colorma beim Konklave von 1281 in Viterbo weilte, führte bittere Klage darüber, daß in Missalen der päpstlichen Kapelle der Name des Kaisers im Kanon nicht erwähnt wurde59). Seinem konservativen Denken mißfiel dieser Eingriff i-n die altgewohnte Ordnung. Das Misseale secundum usum curiae Romanae aus dem Ende des 13. Jahrhunderts nannte im Kanon nur mehr Papst und Diözesanbischof 60). Die Reichsklöster hielten noch lange an der Nennung des Kaisers fest61), sonst trat lokal an die Stelle des Kaisers der Landesfürst62). In den westeuropäischen, nicht zum Reich gehörigen Königreichen war die Nennung des Königs im Kanon im Mittel- alter üblich63). Die Missalreform Pius V. 1570 beseitigte die Kommemo- ration der Herrscher überhaupt. Doch erhielt der König von Spanien zehn Jahre später im Wege der Privilegierung die Kommemoration im Kanon zugestanden 64). Ein ähnliches Privileg erging 1761 für Maria Theresia als Königin von Ungarn und Böhmen und Regentin der österreichischen Erblande65). Der Erzbischof von Wien, Kardinal Migazzi, hatte namens der Kaiserin an der Kurie um Bestätigung der in Ungarn und Böhmen seit unvordenklichen Zeiten gewohnheitsrechtlich üblichen Nennung des Königs, beziehungsweise der Königin im Kanon der Messe sowie um Ausdehnung dieses Vorrechtes auf den Gemahl und Mitregenten der Kaiserin sowie die künftigen Könige und Königinnen von Ungarn66) angesucht. Der Papst verlieh Maria Theresia 59) Vgl. H. Grundmann — H. Heimpel, Die Schriften des Alexander von Roes (Deutsche Mittelalter 4, 1949), S. 10; H. Grundmann, Über die Schriften des Alexander von Roes, DA 5 (1950), S. 150; Hirsch, MÖIG 44, S. 17. 60) J u n g m a n n 1, S. 193. 61) Biehl, a. a. O., S. 57. 62) Biehl, a. a. O., S. 51 f.; J u n g m a n n 1, S. 193 f. 63) Ebenda. 64) Biehl, a. a. O., S. 62, 170—173; Jungmann 1, S. 193. 65) Breve Klemens XIII. für Maria Theresia, 1761 Mai 5 (Druck: Katholische Blätter aus Tirol, Jg. 1846, S. 204—207) und Breve Klemens XIII. an den Österreichischen Episkopat, 1761 Mai 6 (Druck: ebenda, S. 207—208). Vgl. Biehl, a. a. O., S. 62 f., 170, 173; J u n g m a n n 1, S. 193. 66) Breve Klemens XIII. für Maria Theresia, § 1: Flagitavit jam pridem a nobis, literis suis, venerabilis frater Christophorus Vienne in Austria archi- episcopus, ut in canone missae, post mentionem factam romani pontificis, et dioecesani antistitis, nomen tuum nuncupari permitteremus, et una simul carissimi conjugis tui Francisci in romanorum imperatorem electi, nostri in Christo aeque carissimi filii, quem non vitae consuetudinis tantum, sed totius regiminis socium atque participem effecisti, atque idipsum legitimis in utroque regno successoribus tuis concederemus: etsi autem nihil est, quod spectatissime nomini tuo debere nos non existemus, nihil quod pro singulari ac vere paterna benevolentia conferre tibi maximopere non cupiamus, nihilominus, quia res gravissima videbatur ac nova, haesimus diu ac substitimus, facile arbitrari, pro tua eximia pietate ac prudentia ipsam te nolle, ut gratificandi tui causa quidpiam ecclesiasticis regulis minus consentaneam admittere.