Waldstein, Francis – Kitabiel, Paul: DESCRIPTIONES ET ICONES PLANTARUM RARARIORUM HUNGARIAE VOL. 1. (1800)

XVIII ío) MARMORE NOBILI maxima ex parte etiam conftant ifolati montes Baranyenfes ad QuinqueEcclefias <3f Siklós. MonsSt. Jacobiautem Arenario componitur, qui etiam monti Metfek adfitos, őz ad Vadas occurrentes, Lithantracum divites colles óz montes conítituit. 11) Ut autem forma óz fitu ita etiam materie maximé memorabiles funt ifolati montes conici, qui a Balatoné lacu inter montes Szaladienfes őz Vefzprimenfes in planitiem fuperiorem diífeminati funt: Badatfon feil. Sz. György, Cfobántz, Tátika, Halap, Csucfos, Hegyesd, Somló Sz Sághegy. Hi enim omnes e Bafaltis matéria, cui Feldfpathum immixtum eft, confurrexerunt. Memoratu dignum eft, Bafaltem in vertice plerorumque horum montium inftar micae panis foraminofum in fruítis difperfum, cseterum vero folidum, őz fere fchiftofum forma fiífum effe. b) MATERIES INTERIOR VALLIUM ET PLANITIEÍ. 1) Quae fit fub humo fertili in vallibus őz circum montes materies, facile ex indicatís faxorum , hos conftituentium , generibus colligere licet: lapidibus nimirum volutatione rotundatis aut aréna groíTiore, pro varietate faxorum illorum variis, replentur valles, per quas rapidi decurrunt rivi, amnes, aut fluvii; őz terra his intermixta, latiusque diífufa non minus quam ea, quae alibi e decompofitis lapidibus lentius fubfederat, jam argillacea meracior eft fub Granite, Ardefia, Porphyrio, Bafalte; jam argillacea micaelamellulis permixta fub Gneiífo micaceo; jam eadem, fed arenofa, fub Arenario; jam denique margacea fub montibus calcareis, inter quos hoc, quod memorabile eít, ab ochra ferri faepe ruffefcit, velut ad Vörösvár non procul Budá, pone Agtelek in Gömörienfi, ad Vokány in Baranyenfi Comitatu, alibique videre eft. 2) In plana regni parte, ubicunque feu ripas fluvioruin őz lacuum infpeximus, feu puteos fodi vel foífas agi vidimus, feu terram e cuniculis Muris Citilli vel Cricetti egeftam coníideravimus, feu denique folum ipfi terebrá tentavimus, fub humo varia arenae őz argillae, diverfi grani őz coloris, ftrata, in omnem, quam explorare licuit, profunditatem notavimus. His in locis humilioribus, etiam aqua ftagnante refertis, faepiífime incumbit fub humo Marga albida, dura, radicibus vegetabilium non penetranda, ornnino fterilis adeo, ut egefta in annos nuda maneat, vix ullam plantam nutriens, arboribus inimica. Imo in parte interamni majoris planitiei etiam Calcarium lapidem reperire licet; őz Pefthini puteorum foíforibus in profunditate 8—<-12 pedum occurrit ftratum arenarii, calcareo caemento coagmentati, qui ad collem vitiferum huic urbi vicinum extendi videtur, hic in vafta őz fere horizontalia ftrata, quorum fuprema teítaceis referta funt, difpofitus. Quod autem maxime miratifumus: in colle extus arenofo ad pagum, a montibus őz Peíthinio tribus milliaribus remotum Mogyaród dictum, Tuífa caeditur, pumicis frufta continens. c) METALLA. Si Platinum őz Stannum, in Hungaria nondum certa üde inventa demas, omnia reliqua metalla, quae ante poftrema duo triave decennia innotuerant, etiam in hoc regno reperiuntur, eaque tanta quantitate obvia funt, őz mineraruin mifcella tam numero, quam proportione adeo variat, ut, feu copiam illorum feu varietatem harum fpectes , Hungáriáé inter provincias europaeas facile primas concedas ("). Ferrum certe in plerisque montibus, potiífimum magna parte calcareis, obvium eít, copia non minus, quam utilitate reliquis palmam praeripiens. Cupri őz plumbi multa centeSuper varietate minerarum Hungáriáé 6c copia metallorum confule fcripta Ferberi, Boraii , Fichteiii, Esmarki, Efineri.