Levéltári Közlemények, 28. (1958)

Levéltári Közlemények, 28. (1958) - FORRÁSKÖZLÉS - Jakó Zsigmond: Viser Lipót értekezése a megyei levéltárak lajstromozásáról 1785-ből / 151–172. o.

172 Jakó Zsigmond: Viser Lipót értekezése Ex utraque hac actorum repositione patet, quod juxta primam methodum acta in ladulas immissa stare debeant, in armariis autem jacere, patet dein quod subladae armariorum a foris anno insigniri debeant, ut recta haberi possit inviatio. In reliquo cum omnino conveniat, ut acta publica pro dignitate sua adversum quaevis pericula debite munita conserventur, id autem in inferioribus aedificiorum tractibus plerumque propter humiditatem parietum in Universum obtineri nequeat; mea sententia pro conservatione actorum superior aedificii pars deputanda foret, nee obstat, quod objici posset, periculum incendii, nam et in superiori tractu forniri possent cubicula, ut eo nomine securitas actis procuretur. Certum quippe est humores per Chartas attrahi, sensimque mucedini obnoxiari et tandem in ipsos pulveres resolvi. Cujus rei ulterior ratio est, quod aer in loco humiliori densior interclusus quodammodo suffocetur, cautum namque est eorum praesertim tabulariorum fenestras apertas relinquere, quae plateas respiciunt. §. XVII. De clavi conficiendi indicis. Quoniam elaboratio indicis inter caeteras regestrationis partes unam e molestissimis constituat, quae gravitatem operis eo magis äuget, quo amplior vis est vocabulorum: quid enim molestius esse potest, quam e tot millibus nominum in unum collectis quoddam lexicon juxta strictissimum alphabeti ordinem sive diversam vocum Variationen! efformare?; ideo mihi, cui omnis hoc nomine suscepta disputatio ad ipsius publici emolumentum directa est, minimé superfluum videbatur de eo quoque meditari, quaenam ad obtinendum finem magis expedita adhiberi deberent media; quaeve adamantini pectoris laborem quacunque sui parte emollire possent. Planam proinde methodum schema sub No. XX. proponit, in quo ductis in se invicem compluribus paralellis quadrata pro ratione capacitatis chartáé efformentur, his inscribantur nomina et vocabula in repertoriis cum numero angulari contenta,. dein scindantur perpendiculares AB. CD. EF. inter paralellas contentae; tum transversae IK. LM. et reliquae, quae sectiones dabunt quantitatem quadratorum diviporum; haec singula quadratorum quantitas primum ad suam litteram composita deinceps colligatur juxta prioritatem litterarum in alphabeto, ea fere ratione, qua numeri ordinalis dispersa quantitas in seriem ordinatam cogeretur et dabit quaesitum alphabeti ordinem. Illud tarnen praenotandum est, ut dum sub una nomine plures materiae occurrunt, prioritás temporis accurate observetur, ne quo casu id, quod serius accidit, tanquam prius accidisse provocetur. [Következik a szövegben idézett 1—

XX. mintalap Bihar vm. levéltárának megfelelő segédkönyveiből. Közülük a XVIII. sz. — melyet mellékletben is közlünk — a lajstromozó felszerelését ábrázolja.]